{"id":712,"date":"2025-10-11T01:25:28","date_gmt":"2025-10-10T21:55:28","guid":{"rendered":"https:\/\/anlamtv.com\/?p=712"},"modified":"2025-10-17T02:10:41","modified_gmt":"2025-10-16T22:40:41","slug":"c%c9%99zanin-inkari-karl-marks","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/anlamtv.com\/az\/c%c9%99zanin-inkari-karl-marks\/","title":{"rendered":"C\u0259zan\u0131n \u0130nkar\u0131 \u2014 Karl Marks"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>10 oktyabr \u2014 \u00d6l\u00fcm c\u0259zas\u0131na qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq m\u00fcbariz\u0259 g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><br>C\u0259za, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 islah etm\u0259k v\u0259 ya qorxutmaq vasit\u0259si kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib.<br>Amma siz kimsiniz ki, m\u0259ni ba\u015fqalar\u0131n\u0131 islah etm\u0259k v\u0259 ya qorxutmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 c\u0259zaland\u0131ras\u0131n\u0131z?<br>\u00dcst\u0259lik, tarix v\u0259 \u201cstatistika\u201d adlanan bir \u015fey m\u00f6vcuddur ki, \u0259n dol\u011fun s\u00fcbutlarla g\u00f6st\u0259rir: \u201cQabil\u201d d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n b\u0259ri d\u00fcnya c\u0259za vasit\u0259sil\u0259 n\u0259 qorxudulub, n\u0259 d\u0259 islah olunub. \u018fksin\u0259, tam t\u0259rsi do\u011frudur.<br>M\u00fcc\u0259rr\u0259d h\u00fcquq bax\u0131m\u0131ndan insan\u0131n l\u0259yaq\u0259tini abstrakt \u015f\u0259kild\u0259 tan\u0131yan t\u0259k bir c\u0259za n\u0259z\u0259riyy\u0259si var \u2013 o da Kant\u0131n n\u0259z\u0259riyy\u0259sidir. Bu x\u00fcsusil\u0259 Hegelin ona verdiyi s\u0259rt formullarda g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.<br>Hegel deyirdi:<br>\u201cC\u0259za, cinay\u0259tkar\u0131n haqq\u0131d\u0131r. O, \u00f6z irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259si olan bir h\u0259r\u0259k\u0259tdir. Cinay\u0259tkar h\u00fcququ pozmaqla bu pozuntunu \u00f6z haqq\u0131 kimi elan edir. Cinay\u0259t h\u00fcququn inkar\u0131d\u0131r. C\u0259za is\u0259 bu inkar\u0131n inkar\u0131d\u0131r, y\u0259ni cinay\u0259tkar\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn m\u00fcdafi\u0259 etdiyi v\u0259 \u00f6z\u00fcn\u0259 t\u0259tbiq etdiyi h\u00fcququn t\u0259sdiqidir.\u201d<br>(Hegel \u2013 H\u00fcquq f\u0259ls\u0259f\u0259si)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015e\u00fcbh\u0259siz ki, bu formulla\u015fmada bir saxtakarl\u0131q var. \u00c7\u00fcnki Hegel cinay\u0259tkara m\u0259hk\u0259m\u0259 sisteminin sad\u0259c\u0259 bir n\u0259tic\u0259si v\u0259 k\u00f6l\u0259si kimi baxmaq \u0259v\u0259zin\u0259, onu taleyini \u00f6z irad\u0259si il\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n ed\u0259n azad bir varl\u0131q s\u0259viyy\u0259sin\u0259 qald\u0131r\u0131r.<br>M\u0259s\u0259l\u0259y\u0259 daha d\u0259rind\u0259n baxd\u0131qda g\u00f6r\u00fcr\u00fck ki, burada alman idealizmi, \u00e7ox hallarda oldu\u011fu kimi, m\u00f6vcud ictimai qanunlara f\u00f6vq\u0259lt\u0259bii bir q\u0259tiyy\u0259t verir.<br>B\u0259s bu saxtakarl\u0131q deyilmi ki, insan\u0131n ger\u00e7\u0259k motivl\u0259rini, onu s\u0131xan sosial m\u00fchit v\u0259 \u015f\u0259raitl\u0259ri k\u0259nara qoyub, insan\u0131n \u00e7oxsayl\u0131 x\u00fcsusiyy\u0259tl\u0259rind\u0259n yaln\u0131z birini \u2014 \u201cazad irad\u0259\u201dni g\u00f6t\u00fcr\u00fcb, onu b\u00fct\u00f6v insan\u0131n yerin\u0259 qoya?<br>Bu n\u0259z\u0259riyy\u0259, c\u0259zan\u0131 cinay\u0259tkar\u0131n \u00f6z irad\u0259sinin n\u0259tic\u0259si kimi d\u0259y\u0259rl\u0259ndirm\u0259kl\u0259, q\u0259dim \u201cqisas qanunu\u201dnun metafizik ifad\u0259sind\u0259n ba\u015fqa bir \u015fey deyil (eyni n\u00f6v c\u0259za il\u0259 cavab verm\u0259 haqq\u0131).<br>A\u00e7\u0131\u011f\u0131 budur ki, c\u0259za \u2014 c\u0259miyy\u0259tin \u00f6z h\u0259yati \u015f\u0259rtl\u0259rinin pozulmas\u0131na qar\u015f\u0131, bu \u015f\u0259rtl\u0259rin mahiyy\u0259tind\u0259n as\u0131l\u0131 olmayaraq, \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 vasit\u0259sidir.<br>Amma sual olunur: \u00f6z\u00fcn\u00fc m\u00fcdafi\u0259 etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn c\u0259lladdan daha yax\u015f\u0131 bir vasit\u0259 tan\u0131mayan, v\u0259h\u015filiyini \u0259b\u0259di bir qanun kimi t\u0259qdim ed\u0259n bu nec\u0259 bir c\u0259miyy\u0259tdir?<br>C\u0259nab A. K\u00fctle (A. Quetelet) \u00f6z d\u0259rin v\u0259 elmi \u0259s\u0259rind\u0259 yaz\u0131rd\u0131:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cBiz d\u0259h\u015f\u0259tli bir d\u0259qiqlikl\u0259, h\u0259bsxanalara, zindanlara, edam meydanlar\u0131na v\u0259 s. \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fcdc\u0259 ay\u0131r\u0131r\u0131q. Biz t\u0259xmin ed\u0259 bilirik ki, n\u0259 q\u0259d\u0259r insan ba\u015fqa insanlar\u0131n qan\u0131na bula\u015facaq, n\u0259 q\u0259d\u0259r saxtakar olacaq, n\u0259 q\u0259d\u0259r adam h\u0259bs\u0259 d\u00fc\u015f\u0259c\u0259k \u2014 t\u0259xmin\u0259n do\u011fum v\u0259 \u00f6l\u00fcm g\u00f6st\u0259ricil\u0259ri kimi\u2026\u201d<br>K\u00fctle 1829-cu ild\u0259 d\u0259rc olunan \u201cCinay\u0259t ehtimallar\u0131\u201d adl\u0131 i\u015find\u0259 1830-cu ild\u0259 Fransada ba\u015f ver\u0259c\u0259k cinay\u0259tl\u0259rin say\u0131n\u0131 v\u0259 n\u00f6vl\u0259rini heyr\u0259tamiz d\u0259qiqlikl\u0259 \u0259vv\u0259lc\u0259d\u0259n m\u00fc\u0259yy\u0259n etmi\u015fdi.<br>\u018fslind\u0259 cinay\u0259tl\u0259r\u0259 s\u0259b\u0259b olan, t\u0259kc\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n siyasi qurumlar deyil, m\u00fcasir burjua c\u0259miyy\u0259tinin \u0259sas \u015f\u0259rtl\u0259rinin \u00f6z\u00fcd\u00fcr.<br>Bel\u0259 olduqda, c\u0259llad\u0131 \u2014 y\u0259ni yeni cinay\u0259tkarlar \u00fc\u00e7\u00fcn yer a\u00e7maq m\u0259qs\u0259dil\u0259 y\u00fczl\u0259rl\u0259 cinay\u0259tkar\u0131 edam ed\u0259n adam\u0131 \u2014 t\u0259rifl\u0259m\u0259k v\u0259 ucaldatmaq \u0259v\u0259zin\u0259,<br>cinay\u0259tin v\u0259 cinay\u0259tkar\u0131n qayna\u011f\u0131 olan sistemin \u00f6z\u00fcn\u00fcn d\u0259yi\u015fdirilm\u0259sini t\u0259l\u0259b etm\u0259k vacib deyilmi?<br><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>10 oktyabr \u2014 \u00d6l\u00fcm c\u0259zas\u0131na qar\u015f\u0131 beyn\u0259lxalq m\u00fcbariz\u0259 g\u00fcn\u00fcd\u00fcr. C\u0259za, \u00fcmumiyy\u0259tl\u0259, ba\u015fqalar\u0131n\u0131 islah etm\u0259k v\u0259 ya qorxutmaq vasit\u0259si kimi m\u00fc\u0259yy\u0259nl\u0259\u015fdirilib.Amma siz kimsiniz ki, m\u0259ni ba\u015fqalar\u0131n\u0131 islah etm\u0259k v\u0259 ya qorxutmaq m\u0259qs\u0259dil\u0259 c\u0259zaland\u0131ras\u0131n\u0131z?\u00dcst\u0259lik, tarix v\u0259 \u201cstatistika\u201d adlanan bir \u015fey m\u00f6vcuddur ki, \u0259n dol\u011fun s\u00fcbutlarla g\u00f6st\u0259rir: \u201cQabil\u201d d\u00f6vr\u00fcnd\u0259n b\u0259ri d\u00fcnya c\u0259za vasit\u0259sil\u0259 n\u0259 qorxudulub, n\u0259 d\u0259 islah [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":15,"featured_media":713,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_locale":"az","_original_post":"https:\/\/anlamtv.com\/?p=712","custom_author_name":"","footnotes":""},"categories":[84,20],"tags":[],"class_list":["post-712","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-box2","category-article","az"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/712","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/users\/15"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=712"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/712\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":714,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/712\/revisions\/714"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/media\/713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=712"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=712"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/anlamtv.com\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=712"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}