نویسنده: ایوانا کوتاسووا
منبع: شبکهٔ خبری سی ان ان
شنبه ۱۲ سپتامبر ۲۰۲۶ مطابق ۲۱ شهریور ۱۴۰۵
شرایط طاقت‌فرسا است. دمای هوا در طول روز به‌طور منظم از ۱۱۰ درجهٔ فارنهایت، معادل حدود ۴۳ درجهٔ سانتی‌گراد، فراتر می‌رود و سپس در طول شب به‌شدت کاهش می‌یابد. آب کمیاب است و گردوغبار و ریگ به همه‌جا نفوذ می‌کند. اما دست‌کم آنان روی زمین و در فضای باز کار می‌کنند. این گروه نخبه از اپراتورهای پهپادی اوکراین سال‌ها از داخل سنگرهای حفرشده در اوکراین به شکار روس‌ها پرداخته‌اند. اکنون نیز همان کار را انجام می‌دهند؛ اما این بار در صحرای شمال مالی.
حدود ۱۵ متخصص اوکراینی به این کشور تحت حاکمیت نظامیان در منطقهٔ ساحل افریقا اعزام شده‌اند تا به نیروهای شورشی محلی که با نیروهای روسی می‌جنگند، کمک کنند؛ اقدامی که بخشی از مأموریت کی‌یف برای تضعیف دشمنش در هر جایی است که فعالیت می‌کند. کی‌یف همچنین دامنهٔ فعالیت خود را به دیگر صحنه‌های درگیری گسترش داده و با بهره‌گیری از تخصصی که به بهای سنگین در جنگ پهپادی به دست آورده است، در پی ایجاد مشارکت‌های تازهٔ ضدروسی برآمده است.
نوشته‌های مرتبط
سی‌ان‌ان با سربازان و افسران اوکراینی دخیل در عملیات مالی و لیبیا گفت‌وگو کرده و اکنون برای نخستین بار می‌تواند ابعاد این عملیات در قاره‌های دیگر را آشکار سازد. یک منبع در استخبارات دفاعی اوکراین که از این عملیات آگاهی دارد، به سی‌ان‌ان گفت چندین متخصص اوکراینی در سودان نیز مستقر شده‌اند و نیروهایی از چاد، نیجر و بورکینافاسو پیش‌تر به مالی سفر کرده بودند تا در آنجا از سربازان اوکراینی آموزش پهپادی دریافت کنند.
زمانی که ایران در اوایل سال جاری حمله به متحدان ایالات متحده در خاورمیانه را آغاز کرد، اوکراین تیم‌هایی از کارشناسان نظامی را به دست‌کم پنج کشور خاورمیانه فرستاد. آنان چندین هفته را صرف آموزش نیروهای محلی کردند تا به آن‌ها بیاموزند چگونه پهپادهای ساخت ایران موسوم به «شاهد» را سرنگون کنند؛ همان پهپادهایی که روسیه چندین سال است برای ایجاد وحشت در اوکراین از آن‌ها استفاده می‌کند. یکی از سربازان اوکراینی که به امارات متحدهٔ عربی اعزام شده بود، به سی‌ان‌ان گفت آنان در قالب تیم‌های مشترک با نیروهای محلی فعالیت می‌کردند؛ نیروهای محلی در کنارشان حرکت می‌کردند و تمامی اقدامات آنان را گام‌به‌گام تکرار می‌کردند.
در مقابل انتقال این دانش و تجربه، کی‌یف مجموعه‌ای از توافق‌نامه‌های همکاری امنیتی و وعده‌هایی برای دریافت مهمات به دست آورد.
اما در منطقهٔ ساحل، پهنهٔ وسیع نیمه‌خشکی در جنوب صحرای بزرگ افریقا، وضعیت پیچیده‌تر است.
روسیه در تلاش بوده است خود را به‌عنوان یک قدرت اثرگذار در افریقا تثبیت کند، به‌ویژه در منطقهٔ ساحل که سرشار از منابع معدنی است و کودتاهای متعددی را تجربه کرده است. مسکو کوشیده خلأ امنیتی ناشی از خروج نیروهای فرانسوی و سایر نیروهای غربی در سال‌های اخیر را پُر کند و در برابر دریافت پول و حقوق سودآور استخراج معادن، از حکومت‌های منطقه پشتیبانی کند.
در آغاز، کرملین اجرای این عملیات را به «گروه واگنر» سپرده بود؛ یک شرکت نظامی خصوصی متعلق به یوگنی پریگوژین، فرمانده جنگی و تاجر روس. پس از مرگ پریگوژین در پی تلاش او برای شورش در سال ۲۰۲۳، مسکو آنچه از واگنر باقی مانده بود را با نیروهای نظامی منظم خود ادغام کرد و «سپاه افریقا» را به وجود آورد؛ نیرویی که برای حمایت از متحدان محلی مسکو اعزام می‌شود.
– «سازگاری جدی»
گروه اوکراینی مستقر در مالی در کنار یک گروه جدایی‌طلب فعالیت می‌کند که خود را «جبههٔ آزادی‌بخش ازواد» می‌نامد و عمدتاً از شورشیان طوارقِ شمال تشکیل شده است. دو اوکراینی مستقر در مالی به سی‌ان‌ان گفتند که آنان مستقیماً در نبردهای خط مقدم شرکت نمی‌کنند، بلکه برای شورشیان پشتیبانی، آموزش و کمک عملیاتی فراهم می‌کنند.
یکی از اپراتورهای پهپادی اوکراینی که اکنون در مالی حضور دارد، به سی‌ان‌ان گفت:
«من عملیات آن‌ها را از راه دور هماهنگ می‌کنم. سیگنال پهپادشان از طریق اینترنت به من می‌رسد و من فوراً از طریق بی‌سیم به آن‌ها می‌گویم چه کار کنند و به کجا پرواز کنند.»
او افزود:
«آن‌ها برای مأموریت بیرون می‌روند، سپس نزد من برمی‌گردند و ما تمام جزئیات اقدامات‌شان را بررسی می‌کنیم. خودم به خطوط مقدم نمی‌روم؛ این دستور مستقیم مقام‌های مافوقم بود.»
روسیه پیش‌تر اوکراین را به مشارکت در کشتار غیرنظامیان در مالی متهم کرده است؛ اتهامی که کی‌یف آن را رد کرده است. جدا از آن، سازمان حقوق بشری «دیده‌بان حقوق بشر» در تابستان دو گزارش منتشر کرد که در آن نیروهای روسی در مالی به کشتن غیرنظامیان متهم شده بودند. این سازمان همچنین در گزارش دیگری اعلام کرد که «تمام طرف‌هایی» که مستقیماً در منازعه دخیل بودند، در جریان تشدید خشونت‌ها در ماه اپریل، به‌گونهٔ غیرقانونی به غیرنظامیان حمله کرده‌اند. در آن گزارش نامی از اوکراین برده نشده بود.
ماه گذشته، زمانی که از سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجهٔ روسیه، دربارهٔ این اتهامات پرسیده شد، او به خبرنگاران گفت که سپاه افریقا «کاملاً در چارچوب قانون فعالیت می‌کند» و فعالیت آن «در پاسخ به درخواست‌های رسمی حکومت‌های مشروع کشورهای افریقایی» صورت می‌گیرد.
منبع استخبارات دفاعی اوکراین به سی‌ان‌ان گفت هدف از اعزام نیروها به خارج از کشور، واردکردن فشار بر روسیه و تضعیف این تصور است که مسکو می‌تواند متحدی قابل اعتماد باشد.
این منبع گفت:
«ما تجربهٔ خود در عرصهٔ [پهپادها] را به ابزاری برای سیاست خارجی تبدیل می‌کنیم.»
اما به گفتهٔ او، این مأموریت برای اوکراینی‌ها نیز سودمند است؛ زیرا فرصتی در اختیارشان قرار می‌دهد تا تجهیزات و مهارت‌های خود را در محیطی کاملاً متفاوت آزمایش کنند و به شرکای خود نشان دهند که روش‌های آنان در همه‌جا کارآمد است.
او گفت:
«گردوغبار و گرما باعث می‌شوند تجهیزات سریع‌تر از کار بیفتند. فیلترها، سیستم‌های خنک‌کننده، محافظت از تجهیزات الکترونیکی، باتری‌ها… همه‌چیز به‌گونه‌ای متفاوت کار می‌کند و به سازگاری جدی نیاز دارد.»
او افزود که حتی شیوهٔ جنگیدن نیز به‌شدت متفاوت است:
«در اوکراین، جنگ از شدت بالایی برخوردار است؛ حملات گسترده و فشار مداوم وجود دارد. اما اینجا بیشتر با جنگی مانورمحور در قلمروهای وسیع، کمین‌ها، کنترول مسیرها، فعالیت در گروه‌های کوچک و اتکا به شناخت جغرافیای محل روبرو هستیم.»
به گفتهٔ او، تفاوت‌ها در زمینهٔ انضباط و آموزش مستلزم سازگاری هر دو طرف است. او افزود:
«ما تاکتیک‌ها را به آن‌ها آموزش می‌دهیم؛ آن‌ها به ما می‌آموزند چگونه زنده بمانیم و بجنگیم.»
روسیه نیز از عملیات خود در افریقا برای گسترش و سازگار ساختن فناوری نظامی‌اش استفاده می‌کند. همین هفته، شرکت دولتی صادرات تسلیحات روسیه، «روس‌اوبورون‌اکسپورت»، موشک‌ها و پهپادهای جدیدی را در نمایشگاه بین‌المللی هوایی العلمین در مصر به نمایش گذاشت. رئیس این شرکت به خبرگزاری دولتی تاس روسیه گفت که این تسلیحات برای نبرد در افریقا و خاورمیانه «آزمایش‌شده» هستند.
– اعتمادبه‌نفس رو به افزایش
نیروهای اعزامی اوکراین اندک‌اند، اما حضور آنان نشانه‌ای از افزایش اعتمادبه‌نفس اوکراین است؛ این کشور باور دارد که تخصصش در زمینهٔ پهپادها، جایگاه جهانی آن را ارتقا داده است.
هِنی نسایبیا، تحلیلگر ارشد غرب افریقا در «پروژهٔ داده‌های مکان و رویدادهای درگیری مسلحانه» (ACLED)، یک نهاد مستقل ناظر بر منازعات، به سی‌ان‌ان گفت مالی یکی از کشورهایی است که روسیه اکنون در آن نقشی حیاتی ایفا می‌کند.
او گفت:
«آن‌ها یک شریان حیاتی برای رژیم فراهم می‌کنند.»
وی افزود نیروهای سپاه افریقا «در جلوگیری از فروپاشی عمیق‌تر و احتمالاً حتی سقوط رژیم، نقشی اساسی داشته‌اند.»
نسایبیا افزود:
«اما [روس‌ها] نیز برای آن‌که بتوانند در مالی باقی بمانند، به ادامهٔ حضور همین رژیم نظامی نیاز دارند.»
نخستین ادعاها دربارهٔ کمک اوکراین به طوارق در سال ۲۰۲۴ مطرح شد. در ماه جولای همان سال، شورشیان در نزدیکی شهر تینزاواتن، در مرز الجزایر، کمین کردند و ده‌ها جنگجوی واگنر و سرباز مالیایی را کشتند.
آندری یوسوف، سخنگوی استخبارات دفاعی اوکراین، در آن زمان گفت که شورشیان برای جنگیدن با روس‌ها «اطلاعات لازم» را دریافت کرده بودند. هرچند اوکراین بعداً هرگونه همکاری گسترده با شورشیان را رد کرد، اظهارات یوسوف واکنش شدید حکومت‌های نظامی مالی، نیجر و بورکینافاسو را برانگیخت. این سه کشور شکایتی رسمی به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارائه کردند و اوکراین را به حمایت از تروریست‌ها متهم ساختند.
سی‌ان‌ان برای تهیهٔ این گزارش از استخبارات دفاعی اوکراین درخواست اظهارنظر کرد، اما این نهاد رسانه را به اظهارات پیشین مقام‌ها ارجاع داد.
اپراتور پهپاد به سی‌ان‌ان گفت که اوکراینی‌ها در تصرف شهر راهبردی **کیدال** در شمال مالی در اوایل سال جاری نیز به شورشیان کمک کردند. شورشیان طوارق و شبه‌نظامیان مرتبط با القاعده به‌طور هم‌زمان به نیروهای روسی حمله کردند و آنان را وادار به عقب‌نشینی ساختند.
وزارت دفاع روسیه، کی‌یف را به ایفای نقش در این حمله متهم کرد و در بیانیه‌ای گفت که «مربیان مزدور اوکراینی و اروپایی» پیش از حمله، شورشیان را آموزش داده بودند.
نسایبیا گفت تصرف کیدال شکستی مهم برای رژیم مالی و نیروهای روسی بود که از آن حمایت می‌کردند.
او به سی‌ان‌ان گفت:
«از دست دادن کیدال و این‌که مجبور شدند برای عقب‌نشینی دربارهٔ یک دهلیز امن مذاکره کنند، یک عقب‌گرد بزرگ بود.»
با این حال، نسایبیا گفت اگر کمک سپاه افریقای روسیه نمی‌بود، وضعیت می‌توانست برای رژیم مالی بسیار وخیم‌تر شود.
– «هدف حملهٔ همان احمق‌ها قرار گرفته‌ایم»
حمله در کیدال نشان داد که پهپادها تا چه اندازه می‌توانند میدان نبرد در مالی و دیگر مناطق ساحل را دگرگون کنند؛ مناطقی که جنگ در آن‌ها هنوز بیشتر به شیوه‌های سنتی و با استفاده از نیروهای پیاده مجهز به سلاح‌های ابتدایی انجام می‌شود.
اوکراینی‌های مستقر در مالی به سی‌ان‌ان گفتند که همکاری با طوارق، بیشتر مشارکتی از سر مصلحت است و نه الزاماً بر پایهٔ باور و هم‌فکری.
منبع استخبارات دفاعی گفت:
«فرهنگ و مذهب متفاوت است، اما وقتی همان احمق‌ها به شما حمله می‌کنند، اختلافات ایدئولوژیک به حاشیه می‌روند.»
اپراتور پهپاد به سی‌ان‌ان گفت که دیدگاه‌ها و احساسات شخصی او اهمیتی ندارند.
او برخی از شورشیان را «تندرو» توصیف کرد که گاهی به‌طور ناگهانی به هوا تیراندازی می‌کنند و به شیوه‌هایی «اخلال‌گرانه» رفتار می‌کنند.
او به سی‌ان‌ان گفت:
«گاهی از لحاظ عاطفی دشوار است که بعضی چیزها را نادیده بگیریم. فعلاً چنین پیش آمده که ما در یک سوی سنگر قرار داریم… اگر این افراد بتوانند روس‌ها را با موفقیت شکست دهند، ما با کمال میل آن‌ها را آموزش خواهیم داد.»
او معتقد است هر عملیاتی که روس‌ها را تضعیف کند، می‌تواند به اوکراین کمک کند تا موازنه را در جهت پیروزی در داخل کشور تغییر دهد.
او گفت:
«این کار بر آن‌ها فشار وارد می‌کند. تمام این ماجرا هم نتایج روانی دارد و هم نتایج واقعی.»
– ناوگان «سایه» روسیه و یک پهپاد دریایی اوکراینی که از کنترول خارج شد
در اوایل سال جاری، گروهی از ماهیگیران یونانی یک شناور سیاه و مرموز را مشاهده کردند که در نزدیکی جزیرهٔ لفکادا در غرب یونان روی آب شناور بود.
بعداً مشخص شد که این شناور یک پهپاد دریایی اوکراینی حامل مواد منفجره بوده است. یونان اعتراض رسمی دیپلوماتیک خود را به اوکراین ارائه کرد و کی‌یف نیز رسماً بابت این رویداد عذرخواهی نمود؛ اما اوکراین روسیه را مسئول ایجاد این وضعیت دانست، زیرا به گفتهٔ کی‌یف، روسیه با حمله به اوکراین و استفاده از ناوگان «سایه» متشکل از نفتکش‌ها زمینهٔ چنین وضعیتی را فراهم کرده است. این نفتکش‌ها به روسیه امکان می‌دهند برخلاف تحریم‌های بین‌المللی نفت خود را بفروشد و از این طریق به تأمین مالی جنگ کمک کند.
یک منبع استخبارات دفاعی اوکراین به سی‌ان‌ان گفت این پهپاد از کنترول اپراتورهای اوکراینی مستقر در شمال‌غرب لیبیا خارج شده بود؛ نیروهایی که از پایان سال ۲۰۲۵ در آنجا مستقر بوده‌اند.
حضور آنان در لیبیا نخستین بار در بهار از سوی رسانهٔ عمومی فرانسوی «آر‌اف‌آی» (RFI) گزارش شد. هرچند دولت اوکراین هرگز رسماً این حضور را تأیید نکرده است، اکنون این موضوع به یک راز آشکار تبدیل شده است.
یکی از اپراتورهای پهپادهای دریایی اوکراین که در لیبیا مستقر است، به سی‌ان‌ان گفت واحد او از پایگاه نظامی بین‌المللی در **مصراته** به‌عنوان محل پرتاب برای حمله به ناوگان سایهٔ روسیه استفاده می‌کند و در مقابل، نیروهای محلی را آموزش می‌دهد.
او نیز مانند اپراتور پهپاد هوایی در مالی، در اوایل سال جاری مستقیماً از محل مأموریت قبلی خود در اوکراین توسط استخبارات دفاعی اوکراین استخدام شد.
اوکراین ــ که پیش از تهاجم تمام‌عیار روسیه، برای مدت طولانی در مأموریت‌های حفظ صلح سازمان ملل متحد در شمال و مرکز افریقا مشارکت داشت ــ تمایل خود را برای تبدیل شدن به بازیگری متفاوت در این قاره پنهان نکرده است.
کیریلو بودانوف، رئیس پیشین استخبارات اوکراین که اکنون ریاست دفتر ریاست‌جمهوری زلنسکی را بر عهده دارد، در سال ۲۰۲۳ گفته بود که هدف اوکراین این است که:
«تا زمان پیروزی کامل اوکراین، به کشتن روس‌ها در هر نقطه‌ای از روی این کرهٔ زمین ادامه دهیم.»
تمام نیروهای اوکراینی که با سی‌ان‌ان گفت‌وگو کردند نیز چنین دیدگاهی را ابراز کردند.
روز دوشنبه، بودانوف بار دیگر به گسترش دامنهٔ حضور جهانی اوکراین اشاره کرد و با انتشار بیانیه‌ای در رسانه‌های اجتماعی، از استخبارات دفاعی این کشور به‌خاطر حفاظت از منافع اوکراین در سراسر جهان تجلیل کرد؛ از «روسیه تا افریقا، با لباس رسمی و با یونیفورم نظامی.»
منبع:
https://www.cnn.com/2026/09/12/africa/ukraine-russia-drones-mali-libya-intl
دیدگاهتان را بنویسید