در حال آماده‌سازی | hazırlanmaqdadır

Category: Reportaj

  • Görkəmli tar ifaçısı ramiz quliyev vəfat etdi

    Görkəmli tar ifaçısı ramiz quliyev vəfat etdi

    1947-ci il aprelin 30-da Ağdam şəhərində anadan olmuş Ramiz Quliyev Azərbaycan Respublikasının görkəmli və tanınmış tar ifaçısıdır. O, müasir Azərbaycanın ən mühüm və böyük tar ifaçılarından biri hesab olunur.

    Ramiz Quliyev 5 yaşından əmisi vasitəsilə tar aləti ilə tanış olub. 1954-cü ildə Ağdam Musiqi Məktəbinə daxil olub. 1964-cü ildən 1969-cu ilə qədər Üzeyir Hacıbəyov adına Azərbaycan Dövlət Konservatoriyasında tar ifaçılığı və orkestr dirijorluğu ixtisası üzrə təhsil alıb.

    Peşəkar və Beynəlxalq Fəaliyyətlər:

    • Bakıdakı müsabiqə və festivallarda, habelə Moskvadakı Xalq Təsərrüfatı Nailiyyətləri Sərgisində iştirak edərək mükafatlar qazanıb.
    • Solist və “Sadıqcan” muğam üçlüyünün rəhbəri kimi beynəlxalq musiqişünaslıq simpoziumlarında iştirak edib.
    • Türkiyə, Suriya, Hindistan, ABŞ, Kanada, Danimarka, İran, İraq, Fransa, İngiltərə və s. daxil olmaqla bir çox ölkələrdə konsertlər verib.
    • İranda bir neçə dəfə Fəcr Musiqi Festivalı da daxil olmaqla musiqi festivallarında səhnəyə çıxıb və iranlı sənətçilərlə əməkdaşlıq edib. Onun qrupunun İranda “Ey İran” əsərini ifa etməsi tamaşaçılar tərəfindən böyük rəğbətlə qarşılanıb.

    Vəzifə və Fəxri Adlar:

    • “Azərbaycan SSR Xalq Artisti” fəxri adını alıb.
    • “Şərəf” ordeni və Azərbaycan Respublikasının Dövlət Mükafatı ilə təltif olunub.
    • Azərbaycan Respublikası Prezidentinin fərmanı ilə Prezident mükafatını alıb və 2004-cü ildən Prezidentin ömürlük təqaüdünə layiq görülüb.
    • İfaçılıqdan əlavə, Bakı Musiqi Akademiyasının ənənəvi alətlər fakültəsinin rəhbəri də olub.

    Ramiz Quliyev misilsiz ustalığı və özünəməxsus ifa tərzi sayəsində Azərbaycan muğam və instrumental musiqisinin beynəlxalq səviyyədə qorunub saxlanılması və yayılmasında mühüm rol oynamışdır və o, dünya səviyyəsində tarın görkəmli ustalarından və dahilərindən biri kimi xatırlanır.

    Ramiz Quliyev 78 yaşında, 15 oktyabr 2025-ci il tarixində vəfat etdi.

  • 2025-ci il Nobel Mükafatının Macar qalibi Laslo Krasnahorkay kimdir?

    2025-ci il Nobel Mükafatının Macar qalibi Laslo Krasnahorkay kimdir?

    İsveç Akademiyası Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatını ona “əsərlərinin təsirli olması və apokaliptik qorxunun mərkəzində sənətin gücünü göstərən bəsirətinə görə” təqdim etdi.

    Anlamedia, 9 Oktyabr 2025

    Macar yazıçısı Laslo Krasnahorkay (Krasznahorkai László) Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatının, həmçinin Koşut Mükafatı və Yozef Attila Mükafatının qalibidir. O, 5 yanvar 1954-cü ildə Macarıstanın Gyula şəhərində anadan olub və 2004-cü ildən Dijital Ədəbiyyat Akademiyasının, eləcə də Seçeni Ədəbiyyat və İncəsənət Akademiyasının üzvüdür. 18 may 2015-ci ildə Beynəlxalq Man Booker Mükafatını, 2019-cu ildə isə “Ən Yaxşı Tərcümə” kateqoriyasında Amerika Milli Kitab Mükafatını alıb. 2025-ci ildə İsveç Kral Elmlər Akademiyası ona Ədəbiyyat üzrə Nobel Mükafatını təqdim etdi.

    71 yaşı olan yazıçı mükafatı “təsirli əsərləri və bəsirəti” sayəsində qazandı. Krasnahorkay 1954-cü ildə Rumıniya sərhədinə yaxın olan Gyula şəhərində anadan olub. O, ilk əsərlərində öz ölkəsinin kənd yerlərindən ilhamlanıb. Onun “Satantango” (Şeytan Rəqsi) adlı ilk romanı 1985-ci ildə nəşr edilib və 1994-cü ildə Krasnahorkayın özünün ssenarisini yazdığı filmə uyğunlaşdırılıb. Üçüncü romanı olan “Müharibə və Müharibə” (1999) əsərində isə daxili mövzulardan əlavə, digər ölkələrin problemlərinə də toxunub.

    Krasnahorkay həmçinin “Turin Atı” və “Qaranlıq Harmoniyalar” kimi filmlərin ssenarisini yazıb. Bəzi tənqidçilər onu “Apokalisisin Ustası” kimi təsvir ediblər. Onun “Müqavimətin Melanxoliyası”, “Müharibə və Müharibə”, “Şeytan Rəqsi” və “Seybo Orada, Aşağıda idi” kimi əsərləri Türk dilinə də tərcümə olunub.

    Bioqrafiya

    Atası, Krasnahorkay György, vəkil, anası Palinkaş Júlia isə sığorta işçisi idi. 1960-1968-ci illərdə Gyula İbtidai Məktəbində, daha sonra Gyula Erkel Ferens Liseyində Latın dili üzrə təhsil alıb. Ardınca Seqed və Budapeşt Universitetlərində hüquq təhsili alsa da, 1977-1983-cü illərdə Macarıstanın ELTE Universitetinin Ədəbiyyat Fakültəsini Ədəbiyyat və Xalq Təhsili ixtisası üzrə bitirib.

    Onun “Sənə İnandım” adlı ilk yazısı 1977-ci ildə “Mozgó Világ” jurnalında dərc edilib. O, 1977-1982-ci illərdə “Gondolat” nəşriyyatında sənədli film müəllifi (sənədçi) kimi çalışıb, 1982-ci ildən isə sərbəst yazıçı kimi fəaliyyət göstərib. Onun bəzi əsərləri, o cümlədən “Satantango”, dostu, rejissor Bela Tarr tərəfindən filmə çevrilib.

    O, 1987-ci ildə ilk dəfə Kadar rejiminin hökmranlığı altında olan Macarıstanı tərk edə bilib və DAAD-ın qonağı kimi bir il Qərbi Berlində yaşayıb. Şərq Blokunun süqutundan sonra yaşayış yeri tez-tez dəyişib və o, Almaniya, Fransa, İspaniya, Amerika, İngiltərə, Hollandiya, İtaliya, Yunanıstan, Çin və Yaponiya da daxil olmaqla müxtəlif ölkələrdə dövrlər keçirib.

    Onun əsərləri bütün dünyada, Amerikadan Yaponiyaya qədər tənqidçilər tərəfindən rəğbətlə qarşılanıb. Susan Sontaq onu “Qoqol və Melvili xatırladan Macar apokalipsis ustası” adlandırıb. W. G. Sebald isə onun haqqında yazmışdı: “Krasnahorkayın dünyagörüşünün universallığı [Avstriyalı yazar] Holt Lükkenin yazarınınkına bənzəyir və müasir ədəbiyyatla bağlı bütün şübhələrimizi aradan qaldırır.”

  • Türkiyə serialları Argentinanı fəth edir

    Türkiyə serialları Argentinanı fəth edir


    Türkiyə serialları 80 ölkənin ekranlarını ələ alıb

    Türkiyənin serial sənayesi bu günlərdə çox gəlirli bir sahəyə çevrilib və təxminən səksən ölkədə yayımlanır.

    Son illərdə Türkiyə seriallarına Argentina küçələrində böyük maraq göstərilir. Bu hal bir tərəfdən Türkiyə mədəniyyətinin yayılmasına, digər tərəfdən isə Argentinadan gələn turistlərin sayının artmasına səbəb olub.

    “Telenovelas Turcas” (Türk telenovelaları) adlanan bu serialların təsiri ilə Argentinadan Türkiyəyə gələn turistlərin sayı 2014-cü ildəki 44 mindən 2015-ci ildə 83 minə yüksəlib.

    2013–2015-ci illərdə Argentinadakı səfirliyin müşaviri vəzifəsində çalışan türk diplomat Nur Alkaç “Anadolu” agentliyinə verdiyi müsahibədə argentinalıların türk seriallarına marağından və Anadolu mədəniyyətini yaxından tanımaq istəyindən danışıb.

    Alkaç qeyd edib ki, bu serialların yayılması “Binbir Gece” (Min bir gecə) adlı serialla başlayıb. Bu serial ərəb dünyasında “Və Yebqa’l Hub” (Və sevgi qalır) adı ilə tanınır.

    O əlavə edib ki, Argentina televiziya kanallarında ispan dilinə dublyaj olunmuş və çox sevilən seriallardan biri **“Küçük Gelin” (Kiçik Gəlin)**dir ki, ərəb ölkələrində “Zəhrətül Qəsr” (Qəsr Gülü) adı ilə məşhurdur.

    Alkaçın sözlərinə görə, Argentinada populyar olan digər türk serialları bunlardır:
    “Aşk-ı Memnu” (Qadağan Eşq),
    “Ezel” (Ezel),
    və “Fatmagül’ün Suçu Ne?” (Fatma Gülün günahı nədir?).

    Alkaç bildirib ki, Türkiyədə gündəlik həyatla maraqlanan argentinalılardan çoxlu suallar alır. Onlardan bu qədər marağın səbəbini soruşduqda belə cavab verirlər:
    “Argentina seriallarının hadisələri çox sürətlə inkişaf edir və onlarda romantika yoxdur. Türk serialları isə romantik və duyğuludur, bölümləri dərin və təsirli olur.”

    O, həmçinin deyib ki, tamaşaçılar türk ailələrinin quruluşuna da diqqətlə baxırlar. Bəziləri ondan soruşurlar: “Türklər evə girəndə doğrudanmı ayaqqabılarını çıxarırlar?” və “Ailələr arasındakı bağlar doğrudanmı bu qədər möhkəmdir?”

    Türk diplomat əlavə edib:
    “Düşünürəm ki, argentinalılar türklərdə ailə bağlarının – hətta varlı təbəqələrdə belə – davam etdiyinə təəccüblənirlər. Həm də öz adətləri ilə oxşarlıqlar görürlər. Hətta bəziləri uşaqlarına türk adları qoyurlar, məsələn Onur, Şəhrizad və s.”

    Qaynaq: Aljazeera Arabic

  • NOBEL Ədəbiyyat Mükafatı; 2025-ci il bu mükafatı kimlər qazana bilərdi?

    NOBEL Ədəbiyyat Mükafatı; 2025-ci il bu mükafatı kimlər qazana bilərdi?

    İmran Abdulla

    Nobel Ədəbiyyat Mükafatı tez-tez öncədən təxmin edilməyən bir hadisə kimi təsvir olunur, lakin bu məqalə bəzi namizədləri təqdim etməklə onların qazanma şansını araşdırmağa çalışır.

    Hər il oktyabr ayı gəldikdə, dünyadakı ədəbi dairələr ən mühüm ədəbi mükafatları gözləyir və soruşurlar: “Nobel Ədəbiyyat Mükafatını kim qazanacaq?” Bu, mədəni redaktorlar üçün dünya ədəbiyyat xəritəsini nəzərdən keçirmək və unudulmuş qəhrəmanları yenidən kəşf etmək üçün əlverişli bir fürsətdir. Hərçənd Nobel komitəsi sevimli adətinə sadiq qalaraq adətən dünyadan gözlənilməz bir adla bizi təəccübləndirir.

    Al Jazeera Net üç dəfə bu riskli proqnoz oyununda uğur qazanıb: 2023-cü ildə Norveçli yazıçı Yun Fosse-nin qalib gələcəyini əvvəlcədən təxmin edib; 2022-ci ildə Fransız yazıçı və qısa hekayə müəllifi Anny Ernö-nin qazanacağını ehtimal edib; 2019-cu ildə isə Polşalı yazıçı Olga Tokarczuk qalib olub, amma 2018-ci ildə akademiyada baş verən etik qalmaqal səbəbindən mükafat təxirə salınmışdı. Lakin keçən il Al Jazeera, 2024-cü il NOBEL Ədəbiyyat Mükafatının Qərb olmayan bir əsərə veriləcəyini proqnozlaşdırmışdı, lakin qalib Cənubi Koreyalı Han Kang oldu, beləliklə proqnoz dəqiq çıxmadı.

    Görünür ki, 2025-ci il Nobel “böyük” bir yazıçı axtarmır, daha çox, qarışıq bir dünyada yazının mənasını əks etdirən bir yazıçı axtarır — siyasət və dil, tarix və hekayə, faciə və sənət bir-birinə qarışdığı bir dünyada. Akademiya deyir ki, onlar insan ədəbiyyatına yeni bir ton gətirən unik bir səslə maraqlanır, ən çox qəzet səhifələrində gedən adlarla deyil.

    Bu ilin versiyası əvvəlkilərdən fərqlidir; dünya ədəbiyyat anlayışında əsaslı bir dəyişiklik yaşayır, yazılı sözdən daha çox çoxdilli, danışıq və səsli ifadələrə diqqət verilir, şəxsi və intim hekayə daha böyük önəm qazanır, milli ədəbiyyat və sərt ənənələrdən daha çox müasir ruhu əks etdirən yeni mövzular ön plana çıxır. Bu, proqnozları reallıqdan çox ədəbi bir məşq halına gətirir.

    Keçən il Koreyalı yazıçı Han Kang qalib olduqdan sonra, akademiyanın prioritetlərini yenidən müəyyənləşdirdiyi görünür; Anny Ernö, Yun Fosse, Svetlana Aleksieviç və Abdulrazak Gurnah kimi yazıçılara mükafat verildikdən sonra, xarici və kənar səslərə meyl daha da aydın oldu. Artıq “böyük Avropa ağ yazıçısı” dominant nümunə deyil; dünyanın kənarlarından, kiçik dillərdən yazan, kənar qruplar haqqında və ya insan təcrübəsində zərbə, fərqlilik və yaddaş mövzularını işləyən yazıçı diqqəti çəkir.

    Seçim meyarları indi mürəkkəb və qarşılıqlı bağlıdır; proqnozlar coğrafiya, dil və intellektual cəsarət ilə kəsişir. Akademiya Avropa mərkəzləşməsindən mümkün qədər qaçmağa çalışır və seçimini Asiya, Latın Amerikası və Afrikadan keçirir. “Tərcümə edilmiş ədəbiyyat” isə mədəni ədalət üçün bir vasitə kimi istifadə olunur. Ən önəmlisi isə intellektual cəsarət əsas meyar olmuşdur; pandemiyalar, müharibələr və etirazlar sonrası dünya ağrı və azadlıq haqqında düşünən yazıçılara ehtiyac duyur, sadəcə dünyanı gözəlləşdirənlərə yox.

    Əksər medianın proqnozları razıdır ki, 2025-ci il Nobel mükafatı hələ təltif olunmamış bir veteran yazıçıya, ya da Latın və ya Asiya səsinin yerinə düşəcək, bu da mükafatı coğrafi balanslı edəcək. Ümumi tendensiya isə mükafatı yaxşı qurulmuş, lakin hələ geniş kommersiya şöhrəti olmayan yazıçıya verməkdir. Akademiya üzvlərinin dediyi kimi, belə yazıçıların əsərləri “yaxşı yazılmış və az oxunmuş”dur.

    İdeal Nobel Ədəbiyyat namizədi:
    Yaxşı yazılmış və az oxunmuş.

    Bu il ədəbi mərclər bazarı — özündə ayrıca bir mədəni fenomenə çevrilib — qitələr arasında nadir tarazlıq göstərir. Avropa adları, məsələn, Macar yazıçısı László Krasznahorkai və İspan Enrique Vila-Matas siyahılarda öndədir; Asiya və Latın Amerikası səsləri isə, məsələn Çinli Can Xu, Meksikalı Kristina Rivera Garza və Hind yazıçısı Amitav Gosh, irəlidədir.

    Hələ də məşhur qlobal adlar — Yapon Haruki Murakami və Kanadalı Margaret Atwood — diqqət mərkəzindədir, lakin tənqidçilər akademiyanın “aydın namizəd” seçəcəyinə şübhə edirlər. Bu vəziyyət “dünyanın kiçik ədəbiyyat xəritəsi” yaradır, burada müxtəlif səs və ədəbi ənənələr rəqabət aparır.

    Ən şanslı namizədlər:

    • Gerald Murnane (Avstraliya): 85 yaşlı yazıçı, yaddaş, daxili mənzərə və xəyal ilə reallıq arasındakı əlaqəni araşdıran əsərlərlə tanınır, məsələn The Plains (1980-ci illər, ərəb dilinə tərcümə olunmayıb).
    • László Krasznahorkai (Macarıstan): Müasir Avropa hekayəçiliyinin önəmli simalarından, uzun və sıx cümlələr, qaranlıq atmosfer. Əsərləri: Satantango və War & War.
    • Kristina Rivera Garza (Meksika): 2024 Pulitzer qalibi, əsərlərində fantaziya, bioqrafiya və sosial tənqidi birləşdirir, zorakılıq, miqrasiya və feminizm mövzuları ilə məşhurdur.

    Həmişə mövcud qlobal adlar:

    • Haruki Murakami (Yaponiya): Magik realizm və müasir kədəri birləşdirən yazıçı, məsələn Kafka on the Shore və Norwegian Wood.
    • Can Xu (Çin): Eksperimental yazıçı, mürəkkəb dünyalar, simvol və insan şüurunu araşdıran əsərlər.
    • Enrique Vila-Matas (İspaniya): Yaradıcı və əyləncəli ədəbiyyat, roman və tənqid arasında sərhədləri qarışdırır.
    • Mircha Cartarescu (Rumıniya): Şərqi Avropa modernizminin siması, əsərlərində geniş, sıx və yuxulu obrazlar.

    Avropa və Amerika klassik və mədəni üslublar:

    • Thomas Pynchon (ABŞ): Həyatda az görünən yazıçı, Gravity’s Rainbow.
    • Michel Houellebecq (Fransa): Sarsıdıcı və fəlsəfi əsərlər, məsələn Submission, The Elementary Particles.
    • Anne Carson (Kanada): Şeir və nəsri birləşdirir, qədim Yunan miflərini modern mövzularla araşdırır.
    • Jamaica Kincaid (Karib): Postkolonial mövzularda əsərlər.
    • César Aira (Argentina): “Kiçik romanlar” və surreal üslub.

    Az ehtimal olunan adlar:

    • Karl Ove Knausgård (Norveç): Böyük My Struggle seriyası.
    • Colm Tóibín (İrlandiya): Həssas nəsr, əsərləri: Brooklyn, The Master.
    • Alexis Wright (Avstraliya): Yerli xalqın səsi, əsəri: Carpentaria.
    • Salman Rushdie, Margaret Atwood, Lyudmila Ulitskaya və ərəb dünyasından şair Adonis (Əli Əhməd Said Esber) da var, amma realist şansları azdır.

    Mümkün sürprizlər:

    • Stephen King (ABŞ): Müasir amerika miflərinin tarixçisi.
    • J.K. Rowling: Harry Potter dünyasının yaradıcısı.
    • Rebecca Yarros, Andriy Kurkov (Ukrayna), Vladimir Sorokin (Rusiya): Siyasi və təcrübəçi yazıçılar.

    Namizədlərin siyahısı Şimal Avropadan Latın Amerikaya qədər genişlənir, müxtəlif dillər və səslər əhatə olunur.

    Nobel Ədəbiyyat Mükafatı hələ də öncədən təxmin edilməyən bir hadisədir və bunun cazibəsi də bundadır; akademiya hər zaman sürprizə meyllidir və gənc bir səsi və ya Avropa şərqindən naməlum bir şairi seçə bilər, ya da heç vaxt namizədlər siyahısında görünməmiş bir adı. Lakin mükafat, tənqidçilərin dediyi kimi, “sadəcə bir yazıçını deyil, hər dəfə ədəbiyyatın gördüyü insanlığın yeni üzünü

    Qaynaq: Aljazeera Arabic

  • Bədənində yüz illik nizə olan balina

    Bədənində yüz illik nizə olan balina

    2007-ci ildə Alyaska ovçuları bir balinanın bədənində XIX əsrə aid partlamış nizə parçaları aşkar edildi.

    Bu silah 1885–1895-ci illərə aid idi və göstərdi ki, bu balina yüz ildən artıq əvvəl edilən bir ov cəhdindən sağ çıxmış və bədənində nizə ilə 100 ildən çox yaşamışdır.

    Bu o deməkdir ki, bu balina ən azı 115 yaşında idi və alimlərin əvvəllər fərz etdikləri fikri sübut etmiş oldu: qılınc balinaları Yer üzündəki ən uzunömürlü məməlilərdən biridir.

    Bir zamanlar nəsli tükənmək təhlükəsində olan bu qütb nəhəngləri, mühafizə qanunları və yerli əhalinin nəzarəti sayəsində yenidən bərpa edilmişdir. Bu gün tədqiqatçılar hesab edirlər ki, qılınc balinaları 200 ildən çox yaşaya bilər; bu yalnız qədim nizələrdən deyil, həm də onların göz linzasındakı zülalların molekulyar analizindən də təsdiqlənmişdir.

    60 fut uzunluğa və 100 tondan çox çəkiyə sahib olan qılınc balinalar yalnız böyük nəhənglər deyil, həm də yaşayan zaman kapsullarıdır. Bir balinanın bədəni sənaye dövründə balina ovundan qalan yaraları daşıya bilər və yalnız ovçulara və bura deyil, bir zamanlar növlərini yox olmaq təhlükəsinə aparan qüvvələrə qarşı da sağ qalmağı bacarır. Onların elastikliyi təbiətdə və tarixdə dözümlülüyün sübutudur.

    Mənbə: IFLScience
    28 Noyabr 2024

Son Xabarlar