احسانالله صالحی
حوثیها که خود را «أنصارالله» مینامند، یک جنبش سیاسی ـ مذهبی و نظامی در یمناند که ریشههای آن به شمال یمن و جامعه زیدی این کشور برمیگردد.
نام «حوثی» از خانواده و رهبری این جنبش، بهویژه «حسین بدرالدین الحوثی»، گرفته شده است. این جنبش در دهه ۱۹۹۰ با فعالیتهای مذهبی و فرهنگی «الشباب المؤمن» شکل گرفت و در سال ۲۰۰۴ وارد شورش مسلحانه علیه حکومت یمن شد.
رهبر کنونی آنان «عبدالملک الحوثی» است.
حوثیها از نظر قومی چه کسانیاند؟
حوثیها قوم جداگانهای نیستند؛ آنان عمدتاً عرب و از مردم یمناند.
بنابراین «حوثی» نام یک قوم نیست، بلکه نام یک جنبش سیاسی ـ مذهبی و نظامی است که بخش مهمی از پیروان آن از مناطق و قبایل شمال یمن هستند.
مذهب حوثیها چیست؟
ریشه مذهبی آنان به «زیدیه» برمیگردد. زیدیه یکی از شاخههای تشیع است که سابقه طولانی در یمن دارد و نام آن از «امام زید بن علی» گرفته شده است. امام زید بن علی، از خاندان اهلبیت، در سال ۱۲۲ هجری در برابر حکومت اموی قیام کرد و کشته شد.
در تاریخ اسلامی، رابطه علمی و سیاسی امام زید با امام اعظم ابوحنیفه نیز مشهور است. امام ابوحنیفه از قیام زید حمایت میکرد و از او پشتیبانی مالی نیز نمود.
از همین رو، میان امام زید و امام ابوحنیفه پیوند و همدلی مهمی در برابر ظلم اموی وجود داشت.
زیدیه از نظر اعتقادی و فقهی با شیعه دوازدهامامی تفاوتهای مهم دارد و نباید این دو را یکی دانست. بنابراین «حوثیها ریشه زیدی دارند؛ زیدی بودن نیز با دوازدهامامی بودن یکسان نیست.»
آیا همه زیدیهای یمن حوثیاند؟
خیر. زیدیه یک مذهب تاریخی است، اما حوثیها یک جنبش سیاسی ـ نظامیاند. بنابراین هر زیدی، حوثی نیست؛ همانگونه که مخالفت با حوثیها نیز به معنای مخالفت با مذهب زیدیه نیست.
حوثیها چه زمانی قدرت گرفتند و قلمروشان کجاست؟
حوثیها در سال ۲۰۱۴ وارد صنعا، پایتخت یمن، شدند و بخش بزرگی از حکومت را در دست گرفتند. در سال ۲۰۱۵، پس از تشدید بحران، ائتلاف به رهبری عربستان سعودی وارد جنگ یمن شد و جنگ داخلی یمن به یک بحران بزرگ منطقهای تبدیل گردید.مرکز قدرت حوثیها شمال و غرب یمن است. صنعا، پایتخت یمن، و مناطق مهمی در امتداد دریای سرخ در اختیار یا تحت نفوذ آنان قرار دارد. آنان لزوماً بیشترین مساحت یمن را در اختیار ندارند، اما مناطق پرجمعیتی را کنترول میکنند و به همین دلیل، نفوذ آنان بسیار بیشتر از مساحت سرزمینی تحت حاکمیتشان است. تعیین یک رقم ثابت برای مساحت تحت کنترول آنان دشوار است؛ زیرا خطوط سیاسی و نظامی در یمن در طول جنگ تغییر کرده است.
هدف سیاسی حوثیها چیست؟
هدف آنان در طول زمان تغییر کرده است، اما حفظ قدرت سیاسی و نظامی، نقش تعیینکننده در آینده سیاسی یمن، حفظ مناطق تحت کنترول و مقابله با رقبای داخلی و خارجی از اهداف اصلی آنان بوده است. در سیاست خارجی نیز آنان خود را بخشی از جبهه موسوم به مقاومت در برابر اسرائیل و آمریکا معرفی میکنند.
حوثیها با چه کسانی درگیر بودهاند؟
حوثیها در داخل یمن با حکومت مرکزی، نیروهای سیاسی و نظامی مخالف، برخی قبایل و جریانهای سنی و همچنین گروههایی مانند القاعده درگیر شدهاند. از سوی دیگر، آنان با عربستان سعودی نیز سالها جنگیدهاند. بنابراین رابطه حوثیها با مسلمانان دیگر یکدست نبوده است؛ در برخی جاها جنگیدهاند، در برخی موارد با گروهها و قبایل مختلف همکاری یا توافق کردهاند. این نکته هنگام قضاوت درباره آنان باید در نظر گرفته شود.
رابطه حوثیها با ایران چگونه است؟
ایران مهمترین حامی خارجی حوثیها شمرده میشود. این حمایت شامل پشتیبانی سیاسی، نظامی، اطلاعاتی و انتقال تجهیزات و تکنالوجی نظامی دانسته شده است.
با این حال، حوثیها صرفاً یک نیروی ایرانی نیستند و به اندازهٔ حزب الله لبنان مطیع ایران نیز به شمار نمیآیند. آنان ریشه یمنی دارند و پیش از گسترش روابط با ایران نیز وجود داشتند.
از سوی دیگر، نباید رابطه آنان با ایران را نیز نادیده گرفت؛ زیرا این رابطه در قدرت نظامی و جایگاه منطقهای حوثیها نقش مهمی داشته است.
پس دو برداشت افراطی درست نیست: «حوثیها هیچ وابستگی به ایران ندارند.»
و «حوثیها فقط یک نیروی ایرانیاند.» واقعیت پیچیدهتر از هر دو است.
حوثیها چه تجهیزات نظامی دارند؟
حوثیها در طول سالهای جنگ به یک نیروی نظامی قابل توجه تبدیل شدهاند. آنان دارای موشکهای بالستیک، موشکهای کروز و ضدکشتی، پهپادهای تهاجمی و شناسایی، رادار، تجهیزات دریایی و سلاحهای مختلف زمینی هستند. بخشی از این تواناییها با حمایت خارجی، بهویژه ایران، توسعه یافته و بخشی نیز در داخل یمن ساخته یا مونتاژ و تغییر داده شده است.
بابالمندب چیست و چرا اهمیت دارد؟
بابالمندب یک تنگه بسیار مهم دریایی در جنوب دریای سرخ است. در یک طرف آن یمن و در طرف دیگر آن جیبوتی و اریتره قرار دارند. این تنگه دریای سرخ را به خلیج عدن و سپس به اقیانوس هند وصل میکند.
مسیر: «دریای سرخ ← بابالمندب ← خلیج عدن ← اقیانوس هند».
به همین دلیل بابالمندب یکی از مهمترین راههای تجارتی جهان است. قدرت حوثیها در سواحل یمن به آنان امکان داده است که بر امنیت کشتیرانی در این منطقه اثر بگذارند.
چرا حوثیها به کشتیها حمله میکنند؟
پس از آغاز جنگ غزه در سال ۲۰۲۳، حوثیها اعلام کردند که در حمایت از فلسطین و برای فشار بر اسرائیل، کشتیهای مرتبط با اسرائیل یا کشتیهای عبوری در دریای سرخ را هدف قرار میدهند. این حملات باعث شد شماری از شرکتهای بزرگ کشتیرانی مسیر دریای سرخ را ترک کرده و مسیر طولانیتر اطراف آفریقا را انتخاب کنند. از نگاه حوثیها، این اقدام بخشی از حمایت از فلسطین است؛ اما از نظر اقتصادی و امنیتی، پیامدهای گسترده منطقهای و جهانی نیز داشته است.
