در حال آماده‌سازی | hazırlanmaqdadır

Category: Ketegorisiz

  • Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri: Yaranışından Müasir Dövrlərə

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri: Yaranışından Müasir Dövrlərə

    Azərbaycan Ordusunun Yaranış və Yenidən Qurulma Tarixi

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin tarixi 26 iyun 1918-ci ilə, Azərbaycan Demokratik Respublikası (ADR) dövrünə gedib çıxır. Çar Rusiyası İmperiyasının süqutundan sonra, bu ilkin hərbi struktur yeni yaranmış dövləti xarici və daxili təhdidlərdən müdafiə etmək məqsədi ilə yaradılmışdır və tərkibində piyada və artilleriya diviziyaları, süvari hissələr, eləcə də bir aviasiya eskadronu mövcud idi. Lakin 1920-ci ildə Qırmızı Ordunun hücumu və bu ərazilərin Sovet İttifaqına qatılması ilə ADR Silahlı Qüvvələri ləğv edildi və onların funksiyaları Xalq Hərbi Komissarlığına həvalə olundu.

    İkinci Dünya müharibəsi zamanı Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Sovet İttifaqının enerji strategiyasında mühüm rol oynayırdı, çünki Şərq Cəbhəsinin neft tələbatının böyük bir hissəsi Bakı neft yataqlarından təmin olunurdu. Bakı neftinin əhəmiyyəti o dərəcədə idi ki, Almaniyanın Vermaxtı “Edelveys” əməliyyatında bu şəhəri və onun neft yataqlarını Sovet İttifaqının yanacaq təminatını zəiflətmək üçün strateji hədəf seçmişdi. Bu müharibədə təxminən 800 min azərbaycanlı Qırmızı Ordu sıralarında xidmət etmiş, onlardan 400 minə yaxını həyatını itirmişdir. Azərbaycanlı döyüşçülər Qırmızı Orduda 223, 227, 396, 402 və 416-cı atıcı diviziyaların tərkibində təşkil edilmişdilər.

    Soyuq Müharibə dövründə Azərbaycan Respublikası 4-cü Sovet Ordusunun yerləşdirilmə yeri kimi strateji əhəmiyyət daşıyırdı. 1988-ci ilə qədər bu ordunun döyüş təşkilatı 23, 60, 75 və 295-ci qvardiya motoatıcı diviziyalarından ibarət idi, bunlardan 75-ci diviziya Naxçıvanda müstəqil yerləşdirilmişdi. 4-cü Ordu, həmçinin raket və hava hücumundan müdafiə briqadalarına, artilleriya və reaktiv alaylara malik idi. Bundan əlavə, Sovet Raket və Artilleriya Agentliyinə bağlı olan 49-cu arsenal da Azərbaycan ərazisində yerləşirdi.

    Sovet İttifaqının süqutundan sonra, Azərbaycan Respublikasının müasir Silahlı Qüvvələri 9 oktyabr 1991-ci ildə yenidən təsis edildi. Bu proses əsasən Sovet Ordusundan Azərbaycan ərazisində qalan hissələr və texnika bazasında formalaşdı və hüquqi əsası **”Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri haqqında Qanun”**un qəbulu ilə təsbit edildi. 1992-ci ilin yayında Azərbaycan Müdafiə Nazirliyi Moskvaya ultimatum göndərərək öz ərazisində yerləşən hissələr, texnika və silah-sursat üzərində nəzarəti tələb etdi, nəticədə 4-cü Sovet Ordusunun əmlakının böyük bir hissəsi bu yeni yaranmış dövlətə verildi.

    Yeni ordunun formalaşması prosesində əsas məqam 1993-cü il və Heydər Əliyevin rəhbərliyi dövrü oldu. O, müxtəlif siyasi fraksiyalara bağlı olan səpələnmiş silahlı qrupları birləşdirərək vahid komandanlıq altında fəaliyyət göstərən nizamlı və vahid bir ordu yaratdı. Ondan əvvəl Azərbaycanın ilk prezidenti Ayaz Mütəllibov müstəqil ordu yaratmağa o qədər də həvəs göstərməmiş və daha çox Sovet qoşunlarına arxalanmışdı. Hətta 1991-ci ilin sentyabrında parlamentin ordu yaratmaq qərarından sonra belə, hökumət və müxalif “Azərbaycan Xalq Cəbhəsi” partiyası arasındakı kəskin fikir ayrılıqları vahid silahlı qüvvələrin formalaşmasına mane olmuşdu.

    Bakı Respublikasının Silahlı Qüvvələri Müasir Dövrdə

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələri mövcud strukturunda üç əsas qola bölünür: Quru Qoşunları, Hərbi Hava Qüvvələri/Hava Hücumundan Müdafiə (vahid qol kimi fəaliyyət göstərir) və Hərbi Dəniz Qüvvələri. Bu üç qol ölkənin müdafiə qabiliyyətinin əsasını təşkil edir.

    Bu əsas qollarla yanaşı, xüsusi şəraitlərdə milli müdafiəni gücləndirmək üçün səfərbər edilə bilən əlavə qüvvələr də mövcuddur. Bu qüvvələrə Milli Qvardiya, Daxili Qoşunlar, Dövlət Sərhəd Xidməti və Dövlət Xüsusi Mühafizə Xidməti daxildir.

    • Dövlət Xüsusi Mühafizə Xidməti (DXMX): Prezidentin və digər yüksək vəzifəli şəxslərin şəxsi mühafizəsini təmin etmək vəzifəsini daşıyan təhlükəsizlik qurumudur.
    • Azərbaycan Respublikası Milli Qvardiyası (Milli Qvardiya): DXMX çərçivəsində fəaliyyət göstərir və əsas missiyası mühüm dövlət binalarını, yüksək vəzifəli şəxsləri və strateji obyektləri qorumaqdır.
    • Azərbaycan Respublikası Daxili Qoşunları (Daxili Qoşunlar): Daxili İşlər Nazirliyinin tabeliyində jandarma qüvvəsi kimi fəaliyyət göstərir. Əsas vəzifələri ictimai asayişin qorunması, kritik infrastrukturun mühafizəsi və polisə kütləvi iğtişaşlara nəzarətdə kömək etməkdir. Bu qüvvəyə ən azı 11 xüsusi təyinatlı əməliyyat hissəsi daxildir (“Pələng”, “Qurd”, “Əqrəb” və s. kimi tanınan).
    • Dövlət Sərhəd Xidməti (DSX): Ölkənin quru və dəniz sərhədlərinin mühafizəsinə cavabdehdir. Əməliyyat strukturu sərhəd hissələri, dəniz və hava hissələri, sərhəd nəzarəti hissələri və digər dəstək infrastrukturlarından ibarətdir. Mühüm hissələrindən biri Dəniz Briqadasıdır (Azərbaycan Sahil Mühafizəsi).

    Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin İyerarxiyası və Komandanlığı

    • Ali Baş Komandanlıq: Silahlı Qüvvələrin ali komandanlığı Prezidentə qayıdır. Konstitusiyaya görə, Prezident (hazırda İlham Əliyev) Ali Baş Komandan sayılır və müdafiə və təhlükəsizlik sahəsində geniş səlahiyyətlərə malikdir. Prezident, həmçinin hərbi, təhlükəsizlik və məhkəmə məsələlərini nəzərdən keçirən əsas məşvərət orqanı olan Təhlükəsizlik Şurasına sədrlik edir.
    • Müdafiə Nazirliyi: İcra səviyyəsində Müdafiə Nazirliyi siyasətlərin hazırlanması, Silahlı Qüvvələrin təşkili, təhsili, büdcəsi və dəstəyinə cavabdeh olan dövlət qurumu kimi çıxış edir.
    • Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi: Eyni zamanda Müdafiə nazirinin birinci müavini kimi fəaliyyət göstərir və hərbi strukturun başında durur.
    • Baş Qərargah: Müdafiə Nazirliyinə nisbətən müəyyən səviyyədə müstəqil olan tam əməliyyat – hərbi qurumdur. Əsas vəzifələri döyüş əməliyyatlarına komandanlıq etmək, onları planlaşdırmaq və həyata keçirmək, döyüş meydanında qüvvələri əlaqələndirmək və müharibənin strateji idarəetməsidir. Baş Qərargah son onilliklərdə Sovet modelindən uzaqlaşaraq Türkiyə və NATO-nun müasir standartlarına uyğunlaşmaq üçün dərin islahatlar aparmışdır.

    Azərbaycan Respublikası Quru Qoşunlarının Strukturu və Təşkili

    Azərbaycan Respublikası Quru Qoşunları (Quru Qoşunları) ölkənin hərbi gücünün əsas sütunudur və altı əsas korpus şəklində təşkil edilmişdir:

    Ordu KorpusuYerləşmə/Əsas Əməliyyat Bölgəsi
    1-ci Ordu Korpusu (Bərdə)Qərb oxu, Gəncə ətrafı, ölkənin qərb cəbhələrini əhatə edir.
    2-ci Ordu Korpusu (Beyləqan)Ermənistanın keçmiş işğal etdiyi ərazilər və Azərbaycan-İran sərhədinin bəzi hissələri ilə üzbəüz.
    3-cü Ordu Korpusu (Şəmkir)Şimal-qərb oxu və Ermənistanın keçmiş mövqelərinin qarşısında.
    4-cü Ordu Korpusu (Bakı)Abşeron yarımadasının, sahilin və paytaxt Bakının mühafizəsinə cavabdehdir.
    Naxçıvan Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu (keçmiş 5-ci Korpus əsasında)Yalnız Naxçıvan ərazisində fəaliyyət göstərir, müdafiə qabiliyyətini gücləndirmək üçün yaradılıb.
    6-cı Ordu KorpusuYeni yaradılmış struktur, daimi yerləşməsi yoxdur, xüsusi şəraitdə fəallaşır.

    E-Tablolar’a aktar

    Qüvvələrin bu cür yerləşdirilməsi Azərbaycan Ordusunun strateji diqqətinin Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə və hərtərəfli sərhəd müdafiəsinə, xüsusən də Ermənistan və İranla sərhədlərə yönəldiyini aydın şəkildə göstərir.

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Şəxsi Heyəti

    2025-ci ilin məlumatlarına əsasən:

    • Fəal heyət: 126,400 nəfər
    • Hərbiləşdirilmiş qüvvələr: 15,000 nəfər
    • Ehtiyat qüvvələr: 300,000 nəfər

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Təchizatı və Silahları

    Quru Qoşunları Sovet dövrü texnikası, müasir xarici alışlar və daxili istehsalın kombinasiyasından istifadə edir.

    1. Əsas Döyüş Tankları (MBT)

    Mövcud ehtiyatlara T-55, T-72 və T-90 tankları daxildir (ehtimal ki, təxminən 500 ədəd fəaliyyətdədir).

    • T-72: Ən çox sayda olan fəaliyyət tankı (300-400 ədəd), İsraillə əməkdaşlıq çərçivəsində ASLAN standartına qədər təkmilləşdirilmişdir.
    • T-90S: Azərbaycanın ən qabaqcıl tankıdır. Rusiyadan ən azı 93-100 ədəd alınıb.

    2. Piyada Döyüş Maşınları (IFV)

    • BMP (BMP-1, BMP-2, BMP-3) və BMD (BMD-1) ailələri daxildir. BMP-1 və BMP-2 İsrail tərəfindən təkmilləşdirilmişdir.

    3. Zirehli Şəxsi Heyət Daşıyıcıları (APC)

    • MT-LB, BTR-70 və BTR-60 (Sovet modelləri) daxil olmaqla, donanmanın əsas hissəsi təxminən 230 ədəd BTR-82 alınması ilə əvəz edilmişdir.

    4. Zirehli Döyüş Maşınları (ACV)

    Quru Qoşunları 700-dən çox təkərli zirehli maşına malikdir.

    • Türkiyə: 350 ədəd Cobra I və Cobra II, 200 ədəd Otokar APV.
    • İsrail: 106 ədəd SandCat (Spike tank əleyhinə raketlərlə təchiz edilmişdir).
    • Cənubi Afrika: 110 ədəd Marauder və Matador (ölkənin müdafiə sənayesində istehsal edilir).

    5. Artilleriya, Raket və Raket Sistemləri

    • Özüyeriyən Artilleriya: Klassik Sovet sistemləri (2S1, 2S3, 2S7, 2S19), həmçinin Serbiyanın müasir sistemləri (Nora B-52, Dita) və İsrail sistemləri (ATMOS 2000).
    • Çoxlüləli Raket Sistemləri (MLRS): BM-21 Grad, 9A52 Smerch, Çexoslovakiyanın RM-70 sistemləri və Türkiyənin müasir kompleksləri T-300 Kasırga və TRG-230 (Bayraktar TB2 PUA-ları ilə inteqrasiya olunub). Həmçinin Polonez, IMI Lynx və TOS-1A sistemləri.
    • Taktiki Ballistik Raketlər: Sovet OTR-21 Tochka-U (120 km mənzilli) və İsrailin LORA raketləri (430 km mənzilli).

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Strukturu və Təşkili – Hərbi Hava Qüvvələri

    Hərbi Hava Qüvvələri və Hava Hücumundan Müdafiə qüvvələri milli hava məkanının mühafizəsinə və Quru Qoşunlarına həyati hava dəstəyi verməyə cavabdehdir. Şəxsi heyətin sayı təxminən 12,000 nəfərdir və 154 hava gəmisinə malikdir.

    1. Qırıcı və Dəstək Təyyarələri

    • Qırıcılar: 11 ədəd MiG-29A və 3 ədəd MiG-29UB.
    • Sifarişdə olan qırıcılar: 40 ədəd CAC/PAC JF-17 Thunder Block 3 (Pakistanla 4.6 milyard dollarlıq müqavilə).
    • Yaxın Dəstək (CAS): TUSAŞ Türkiyə tərəfindən təkmilləşdirilmiş 33 ədəd Su-25 və 5 ədəd Su-25UB.

    2. Helikopterlər

    • Döyüş: 23 ədəd Mi-24V, 12 ədəd Mi-24G, 24 ədəd Mi-35M.
    • Nəqliyyat: Mi-17-1V, Mi-8MTV-1 və s.

    3. Hava Hücumundan Müdafiə Sistemləri

    • Uzaq Mənzilli: S-300PMU-2 Favorit, Barak-8, S-200
    • Orta Mənzilli: Buk-M1, Krug
    • Qısa Mənzilli: Osa, Strela-10, Şilka

    4. Pilotsuz Uçuş Aparatları (PUA)

    • Döyüş PUA-ları: Bayraktar TB2, Bayraktar Akıncı, IAI Harop, SkyStriker, Zərbə, İtiqovan.
    • Kəşfiyyat PUA-ları: Elbit Hermes 900, Hermes 450, IAI Heron, IAI Searcher və s. (bəzi PUA-lar Azərbaycanda lisenziyalı istehsal olunur).

    Azərbaycan Respublikası Silahlı Qüvvələrinin Strukturu və Təşkili – Hərbi Dəniz Qüvvələri

    Hərbi Dəniz Qüvvələri (Azərbaycan Hərbi Dəniz Qüvvələri) fəaliyyətini yalnız Xəzər dənizində cəmləşdirmişdir və sahilyanı donanma kimi çıxış edir. Şəxsi heyəti təxminən 2,200 nəfərdir.

    1. Sahil Patrul və Döyüş Gəmiləri

    • Yüngül Freqat: Petya sinifli “Qusar” gəmisi (ABŞ və Türkiyə ilə əməkdaşlıqla modernləşdirilib).
    • İsrail Gəmiləri: Bir neçə Shaldag sinifli gəmi (Spike raket sistemləri ilə təchiz edilmişdir) və Sa’ar 62-class donanması (Sahil Mühafizəsinə ayrılmışdır).

    2. Sualtı Qayıqlar

    • 4 ədəd Triton-2m və Triton-1 sinifli kiçik sualtı qayıqlar (dəniz kəşfiyyatı və xüsusi qüvvələrin daşınması üçün).

    Azərbaycan Respublikası Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri

    Azərbaycan Xüsusi Təyinatlı Qüvvələri (XTQ) bu ölkənin ən elit hərbi hissələrindən biridir və tarixi 30 aprel 1999-cu ilə gedib çıxır.

    • Təlim: Bu qüvvənin qurulması və təlimi Türkiyə Xüsusi Qüvvələrinin Komandanlığı ilə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində həyata keçirilmişdir. Şəxsi heyətin böyük bir hissəsi Türkiyə və Pakistanın hərbi akademiyalarında təhsil alır.
    • Əməliyyat Rolu: 2020-ci il İkinci Qarabağ müharibəsində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin döyüş uğurlarında həlledici rol oynamışdır.

    Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi və Beynəlxalq Əməkdaşlıq

    Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Sənayesi Nazirliyi (MİSN) 16 dekabr 2005-ci ildə yaradılmışdır və müdafiə məhsullarının layihələndirilməsi, istehsalı və texniki xidmətinə cavabdehdir.

    • İstehsal Mərkəzləri: Əsas istehsal mərkəzlərinə “İqlim” TPE (zirehli texnikanın mexaniki hissələri), “Avia-Aqreqat” Zavodu (hərbi və mülki təyyarə hissələri) və “Sanayejihaz” TPE (dəqiq elektron avadanlıqlar) daxildir.

    Hərbi-Texniki Beynəlxalq Əməkdaşlıq

    Azərbaycan 60-a yaxın ölkə ilə hərbi-texniki sahədə fəal əməkdaşlıq edir.

    • Türkiyə: Azərbaycanın ən yaxın müttəfiqi və 2023-cü ilə qədər ən böyük silah tədarükçüsü. Əməkdaşlıq birgə istehsalı, Baş Qərargahın NATO standartlarına yüksəldilməsini və XTQ-nin təlimini əhatə edir.
    • İsrail: Son illərdə Azərbaycanın ən böyük silah tədarükçüsü. Yüksək texnologiyalar təmin edilir, o cümlədən Azərbaycanda PUA zavodlarının qurulması və TecSAR kəşfiyyat peyk sistemi üzrə əməkdaşlıq.
    • Pakistan: Hərbi sursat istehsalı və XTQ-nin təlimi üzrə əməkdaşlıq. 40 ədəd JF-17 Thunder Block 3 qırıcısının alınması.
    • Hindistan: Son razılaşmalar ATAGS yedəklənən artilleriya, MArG özüyeriyən artilleriya, Pinaka Çoxlüləli Raket Sistemləri və Akash yer-hava raket sistemlərinin alınmasını əhatə edir.

    Azərbaycan Respublikasının Müdafiə Büdcəsi Trendləri

    Azərbaycanın hərbi xərcləri əhəmiyyətli dərəcədə artmışdır:

    • 2020: 2.24 milyard dollar
    • 2021: 2.70 milyard dollar
    • 2025: 5 milyard dollara yaxın (2024-cü illə müqayisədə 747 milyon dollarlıq əhəmiyyətli artım).

    Qaynaq: تحولات جهان اسلام

    Ministry of Defense of the Republic of Azerbaijan | Azerbaijani Armed Forces – Wikipedia | Ministry of Defence (Azerbaijan) – Wikipedia | Azerbaijani Armed Forces Facts for Kids | State Border Service of Azerbaijan – Wikipedia (اهداف و مأموریت‌ها) | State Border Service of Azerbaijan – Wikipedia | Internal Troops of Azerbaijan – Wikipedia | Land Forces – Ministry of Defense | Special Forces of Azerbaijan – Wikipedia | Ilham Aliyev | Britannica | Azerbaijani Land Forces – Wikipedia | A Turkish base in Azerbaijan? – Aze.Media | Military Medicine Almanac: Azerbaijan | President of Azerbaijan – Wikipedia | Azerbaijani Navy – Wikipedia | Сухопутные войска Азербайджана – Википедия | Nakhchivan Garrison – Wikipedia | Azerbaijan Armed Forces Celebrate 107th Anniversary – Caspian News | Ministry of Defence Industry of Azerbaijan – Wikipedia | Reassessing Armenia’s Deterrence Strategy in 2025 | Azerbaijani Air Forces – Wikipedia | Azerbaijan Air Force – Ministry of Defense | Navy Forces – Ministry of Defense | Azerbaijani Armed Forces – Wikipedia (یگان ویژه) | Azerbaijan Produces Artillery Shells for Ukraine – Defense Mirror | Azerbaijani Army Ranks Among Top Global Forces – Caliber.Az | Azerbaijan Military Spending – Macrotrends | Azerbaijani Armed Forces Archives – Air & Space Forces Magazine | Azerbaijan Army Overview – Military.com | Azerbaijan Security and Defense Review – Eurasianet

  • CIA jurnalında Öcalanın yaxalanmasının təfərrüatları

    Gülener Kınalı

    23 Oktyabr 2017 Bazar ertəsi

    1999-cu ildə Abdullah Öcalanın Keniyada yaxalanaraq Türkiyəyə gətirilməsinin təfərrüatları, 10 il sonra, CIA-ya bağlı Kəşfiyyat Tədqiqatları Mərkəzinin (“Studies in Intelligence”) jurnalında dərc olunan bir məqalədə izah edilmişdir. Məqalənin müəllifi, 2002-2005-ci illərdə “Associated Press” müxbiri işləmiş, Miçiqan Ştat Universitetində doktorluq dərəcəsi almış, beynəlxalq əlaqələr üzrə mütəxəssis Miron Varouhakisdir. Məqalə Öcalanın Yunanıstandan Keniyaya necə aparıldığını, Cənubi Afrikaya aparılmaq istənərkən Kenya hökumətinin hadisəyə necə müdaxilə etdiyini və bütün bunlar baş verərkən Yunanıstan kəşfiyyatının prosesi necə idarə edə bilmədiyini ətraflı şəkildə araşdırır. Türk mediasında yer almamış bu məqalənin geniş xülasəsini təqdim edirik:

    Öcalanın yaxalanmasının pərdə arxası

    1999-cu ildə Yunanıstan hökuməti Öcalanla danışıqların aparılması və onun taleyinin idarə edilməsi üçün Yunanıstan Milli Kəşfiyyat Təşkilatını (EYP) vəzifələndirdi. Bir neçə mümkün ssenari nəzərdən keçirildikdən sonra Afina, Öcalan və yoldaşlarını Keniyaya, oradan da Cənubi Afrikaya aparmağa qərar verdi. Buradakı əsas məqsəd, Öcalanın Cənubi Afrikaya sığınması və sığınacaq prosedurları başa çatana qədər Keniyada təhlükəsiz şəraitdə saxlanılması idi. Bütün bu prosesi idarə etmək üçün isə kəşfiyyatçı Savvas Kalenteridis vəzifələndirildi.

    Yunanıstan hökumətinə məxsus bir “Falcon” jeti Öcalan və yoldaşlarını 2 fevral 1999-cu il tarixində saat 11:00-də Keniyanın paytaxtı Nayrobiyə apardı. Bir gün əvvəl isə Yunanıstanın Xarici İşlər Naziri Theodoros Pangolosun yüksək səviyyəli müşavirlərindən Vassilis Papaioanou, Nayrobi Səfirliyinə məlumat verərək Nayrobiyə enəcək təyyarədə çox vacib sərnişinlərin olduğunu bildirmişdi.

    Öcalan, Yunanıstan tərəfindən düzəldilmiş saxta pasportla səyahət etmişdi. Pasport, PKK tərəfdarı olduğu bilinən məşhur Kiprli jurnalist Lazaros Mavros adına idi.

    Nayrobiyə çatdıqdan sonra Öcalan və yoldaşları Yunanıstanın Nayrobidəki Səfiri Georgios Costoulasın evinə yerləşdirildilər. Ertəsi gün Papaioanou yenidən Səfirə zəng edərək Səfirlik ilə Xarici İşlər Nazirliyi arasındakı bütün əlaqənin telefonla aparılmalı olduğunu bildirdi. Bu vaxt, əməliyyata rəhbərlik edən Kalenteridis, hökumətin gizli planını Səfirə açıqlamışdı. Sözügedən plana görə, Kalenteridis ən qısa zamanda Cənubi Afrikaya gedərək orada Öcalan üçün etibarlı pasport alınmasını təmin edəcək və sığınacaq prosedurlarına başlayacaqdı. Öcalan isə proseslər tamamlanana qədər Nayrobidəki Səfirlik binasında qalacaqdı.

    Fevralın 4-ü, Cümə axşamı, səhər tezdən ABŞ-ın Nayrobi Səfirliyindən bir məmur Yunanıstan Səfirliyinə zəng edərək növbəti gün üçün təcili görüş tələb etdi. Elə həmin gün Səfir Costoulas da Kenya Xarici İşlər Nazirliyinə çağırıldı və gələn “Falcon” təyyarəsi və içindəki sərnişinlər haqqında suallar verildi.

    Bu ərəfədə, Kalenteridis Cənubi Afrikaya getmək üçün Nayrobi Hava Limanında olarkən, Keniya səlahiyyətliləri tərəfindən saxlanılaraq sorğu-sual edildi. Kalenteridis təyyarəyə buraxılmadı və Səfirliyə geri döndü.

    Afina: “Biz Öcalana bir güzəşt etdik”

    Fevralın 5-i, Cümə günü, Kenya hökuməti araşdırmasını genişləndirdi. Bundan qəzəblənən Səfir Costoulas Afinaya zəng edərək nələrin baş verdiyinə dair ətraflı məlumat istədi. Xarici İşlər Nazirliyinin müşaviri Papaioanou, Kenya hökumətinin sualları qarşısında Səfirə “bir çoban kimi davranmasını və laqeyd şəkildə fit çalmasını” tövsiyə etdi.

    Lakin həmin günün irəliləyən saatlarında Papaioanoudan fərqli bir təlimat gəldi. Papaioanou, Səfirin Öcalana “dərhal Yunanıstan ərazisini tərk etməli olduğunu” söyləməsini istədi. Öcalanın hara gedəcəyini soruşan Səfirə Papaioanounun cavabı belə oldu: “Böyük müğənni [Xarici İşlər Naziri Pangolos üçün istifadə edilən kod adı] çox qəzəblidir. Biz onlara bir güzəşt etdik. Qoy bizi bu güzəştə görə peşman etməsinlər. [Öcalana] de ki, safariyə getsin. Hara istəyirsə ora getsin, təki bizim ərazimizdən çıxsın.”

    Afina’nın təlimatları Öcalana çatdırıldıqda, təhlükəsizliyindən narahat olan Öcalan təxliyə əmrini rədd etdi və Yunanıstandan siyasi sığınacaq üçün rəsmi ərizə yazdı. Afinanın təxliyədə israrlı olması üzərinə isə Öcalan və İtaliyadan bəri yanında olan Ayfer Qaya, Səfirlik rəsmilərini binanın bağçasında intihar etməklə təhdid etdilər. Bir neçə gün başqa ssenarilər düşünüldü. Fevralın 12-də isə əməliyyata rəhbərlik edən kəşfiyyat rəsmisi Kalenteridisin Afina hökumətinə kömək etmədiyi ortaya çıxdı.

    Yunanıstan kəşfiyyatçısı Afinadan gələn əmrlərə inadla tabe olmur

    Fevralın 12-də EYP katibi Haralambos Stavrakakis, Kalenteridisə zəng edərək Öcalanın Səfirlik ərazisindən çıxarılması üçün az qala yalvardı: “Dərhal tərk etməsini və hara istəyirsə getməsini söyləyin. Biz ona heç bir söz verməmişik. Bax balam, yalvarıram sənə, dərhal qovun.”

    Lakin Kalenteridis Afinanın dediklərini tətbiq etməkdən imtina etdi. Növbəti gün Öcalanın Yunanıstanlı vəkili Nayrobiyə gəldi. Vəkil gələndə Öcalanın etibarlı pasportu və yeni bir planı yox idi. Öcalan, vəkili ilə məsləhətləşdikdən sonra, Yunanıstanın sığınacaq qəbul etmədiyi təqdirdə onu beynəlxalq hüquqa uyğun olaraq mühakimə etmək üçün məhkəməyə müraciət etməsini istədi.

    Digər tərəfdən isə Stavrakakis Kalenteridisə təkrar-təkrar zəng edirdi. Bu dəfə Stavrakakis, “Öcalanı lazım gələrsə güc tətbiq edərək çıxarmalarını” əmr etdi, lakin Kalenteridis bunu edə bilməyəcəyini söylədi. Dərhal ardınca EYP mərkəzindən gələn bir telefon zəngi Kalenteridisə belə dedi: “Savvas, məni dinlə! Mən Tzovarasam. Yanımda üç nazir və EYP katibi var. Sənin etdiklərin üzündən bu üç nazirin karyerası təhlükədədir, başa düşürsən? Dərhal gedib Öcalanı zorla çıxarmalısan.” Kalenteridis isə güc tətbiq edə bilməyəcəyini söyləyərək Afinanın təlimatlarını dördüncü dəfə rədd etdi.

    Kalenteridisə sözünü keçirə bilməyən Afina rəhbərliyi, sözügedən əmrlərin yerinə yetirilməsi üçün dörd yüksək səviyyəli EYP təhlükəsizlik əməkdaşını Nayrobiyə göndərməyə qərar verdi. EYP və Papaiaonou, yeni planı Səfirə şifrəli şəkildə bildirdi: “Sabah sizə bir futbol komandası gəlir və lazım gələrsə top oynayacaqlar.”

    Afinadan yeni təlimat: “Nənə dərhal təxliyə ediləcək”

    14 fevral, Bazar günü saat 13:00-də Afinada vəzifələndirilən təhlükəsizlik qrupu Nayrobiyə çatdı. Keniya səlahiyyətliləri tərəfindən hava limanında qısa müddət saxlanılıb sorğu-sual edilən qrup, Keniya və digər ölkələr tərəfindən izlənildiklərinin fərqinə varmışdı.

    Təhlükəsizlik qrupu Səfirliyə çatmadan bir neçə saat əvvəl, Papaioanou səfirlik katibinə zəng edərək yeni direktivləri verdi. Papaioanou’nun “hərfi-hərfinə əməl olunmasını” israrla söylədiyi yeni direktivlər belə idi:

    • Futbol komandası təlimatları dərhal və lazım gəldikdə güc tətbiq edərək yerinə yetirəcək.
    • Nənə [Öcalan üçün istifadə edilən kod adı] dərhal təxliyə ediləcək.
    • Nayrobidəki bir oteldə Nənə üçün bir otaq ayırın.
    • Lazım gələrsə Nənənin cibinə bir az pul qoyun.
    • Otelin yaxınlığına aparıb buraxın.
    • Onu və yoldaşlarını orada dərhal tərk edin və bir daha heç bir şəkildə əlaqə qurmayın.
    • Bütün bunlar sabah baş vermiş olsun.

    Ankara-Nayrobi əməkdaşlığı ilə Öcalan yaxalandı

    15 fevral, Bazar ertəsi günü Səfir Costoulas Kenya Xarici İşlər Nazirliyinə çağırıldı. Xarici İşlər Nazirliyinin rəsmiləri Öcalanın səfirlikdə gizləndiyini bildiklərini söylədilər. Digər tərəfdən, Nazirlik tərəfindən Costoulusa, Öcalanın istədiyi bir ölkəyə getməsi üçün təyyarə təxsis edilə biləcəyi bildirildi. Təklif Yunanıstanın Xarici İşlər Naziri Pangolosa çatdırıldı və Pangolos qəbul etdi. Bundan sonra Öcalanı iki saat ərzində göndərməyi qərara aldılar.

    Afina təyyarə və uçuşun təfərrüatlarını sorsa da, cavab ala bilmədi. Digər tərəfdən, Kenya hökuməti Öcalanın hava limanına Yunanıstan Səfirliyinə məxsus bir avtomobillə aparılmasına icazə vermədi və Kenya hökumətinə məxsus bir avtomobil təxsis etdi. İki ölkənin rəsmiləri arasındakı danışıqlardan sonra Öcalan, yanında heç bir Yunanıstan rəsmisi olmadan Kenya hökumətinə məxsus bir avtomobilə mindirildi və hava limanına aparıldı. Hava limanında Öcalanın mindirildiyi təyyarənin içində isə Türkiyə rəsmiləri hazır vəziyyətdə gözləyirdi. Türkiyə rəsmiləri Öcalanı orada həbs etdi, qandalladı, gözünü bağladı və Türkiyəyə gətirdi.

    Yunanıstan kəşfiyyatı prosesi necə idarə edə bilmədi?

    Bu yazını qələmə alan Miron Varouhakis, Öcalanın yaxalanması və Türkiyəyə gətirilməsi prosesinin təfərrüatlarını izah etdikdən sonra Yunanıstanın prosesi idarə etməkdə necə uğursuz olduğunu da qiymətləndirir. Varouhakisə görə, Kalenteridis və qrupunun vəzifəsi Öcalanı bir yerə sığınacaq tapa bilənə qədər Yunanıstandan kənarda təhlükəsiz bir yerdə saxlamaq idi. Bu vəzifədən başqa heç bir ölkənin xəbəri olmamalıydı. Lakin beynəlxalq təzyiqlə yanaşı, Afina rəhbərliyi ilə Səfirlik rəsmiləri arasındakı uğursuz əlaqə də Yunanıstanın vəzifəni idarə edə bilməməsinə səbəb oldu.

    Digər tərəfdən Varouhakisə görə, Kenya tamamilə yanlış bir seçim idi. Çünki bu hadisələrdən təxminən 6 ay əvvəl Əl-Qaidə ABŞ-ın Nayrobi Səfirliyinə bombalı hücum təşkil etmişdi. Buna görə də həm ABŞ kəşfiyyatı Nayrobidə hərtərəfli araşdırma aparırdı, həm də Keniya səlahiyyətliləri tam hazır vəziyyətdə idilər. Onsuz da bu şəraitdə Keniyanın Öcalan kimi bütün dünyada axtarılan birinə kömək etməsi mümkün deyildi.

    EYP katibi Stavrakakisin sonradan açıqladığına görə, Xarici İşlər Naziri Pangolos Öcalanı əvvəlcə Hollandiyaya vermək istəmişdi, lakin Hollandiya təhlükəsizlik səbəbiylə qəbul etmədi. EYP də Cənubi Afrika ilə danışıqlar apararkən Keniyanın təhlükəsiz bir stansiya ola biləcəyini düşünmüşdü. Lakin Keniyadakı şəraitdə, bütün dünyada axtarılan Öcalanın da izləniləcəyini düşünmək üçün bir çox səbəb var idi.

    Bundan başqa, Yunanıstan rəsmilərinin rabitə təhlükəsizliyinə, əks-kəşfiyyata, mənbələrin və metodların qorunmasına diqqət yetirməməsi də Yunanıstan kəşfiyyatının prosesi idarə edə bilməməsinin altında yatan mühüm səbəbdir. Çünki sonradan ortaya çıxan sənədlər, Türkiyə və ABŞ-ın da Öcalanın Yunanıstanda olduğunu və Keniyaya göndərildiyini bildiklərini göstərir.

    Öcalanın yaxalanmasının pərdə arxası: Uduzanlar

    Varouhakisə görə Afinanın etdiyi ən böyük səhv Kalenteridisin vəzifələndirilməsi idi. Qaradənizli bir ailənin övladı olan, İzmirdə hərbi attaşe işləmiş və Türk dilini çox yaxşı bilən Kalenteridisin, EYP-nin sonradan açıqladığı bəzi sənədlərə görə, 1998-ci ilin dekabrında Romada Öcalan ilə Yunanıstan Parlamentinin vitse-spikeri Panagiotis Sgouridis arasındakı görüşdə EYP tərəfindən vəzifələndirilməməsinə baxmayaraq tərcüməçi kimi iştirak etdiyi ortaya çıxdı. EYP-yə bağlı Casusluq Bölməsinin direktoru polkovnik Kitsos isə Öcalanın Keniyaya aparılmasından əvvəl EYP daxilində bəzilərinin müstəqil hərəkət etdiyini və əmrlərə tabe olmaya biləcəyini bildirmişdi. Nəticədə Kalenteridis EYP-nin əmrlərinə tabe olmadı və bunun nəticəsində Yunanıstan kəşfiyyatı və Afina rəhbərliyi tam bir fiyasko yaşadı. Hətta nəticələri bununla məhdudlaşmadı və Afinanın Ankara və Vaşinqtonla əlaqələri gərginləşdi.

    Öcalanın yaxalanmasının pərdə arxası hekayəsinin nəticəsində isə, bu fiyaskonun bədəlini bəziləri karyeraları ilə ödədi. Yunanıstan kabinetinin üç üzvü, eləcə də EYP katibi istefa vermək məcburiyyətində qaldı. Əmrlərə tabe olmayan kəşfiyyatçı Kalenteridis isə bir il sonra istefasını təqdim etdi.

    Qaynaq: medyascope, “CIA dergisinde Öcalan’ın yakalanmasının ayrıntıları”

Son Xabarlar