بابالمندب در قلب درگیری؛ چرا حوثیها بهسوی تنگه استراتژیک شتاب دارند؟
منبع: الجزیره و خبرگزاریها
پیشروی اخیر گروه انصارالله (حوثیها) در ساحل غربی یمن، از جمله تسلط بر شهر المخا و مناطق ساحلی دیگر، تحولی میدانی با ابعادی فراتر از دستاوردهای مستقیم نظامی به شمار میرود؛ زیرا این پیشروی با محاسبات استراتژیک مرتبط با تنگه بابالمندب، یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی بینالمللی، پیوند دارد.
به نظر میرسد تحرکات این گروه بخشی از تلاش آن برای گسترش دامنه نفوذ خود در ساحل غربی و تقویت اهرمهای فشار سیاسی و نظامی باشد که در اختیار دارد.
پس از سالها اتکا به موشکها و هواپیماهای بدون سرنشین برای هدف قرار دادن کشتیها و منافع مرتبط با کشتیرانی در بحر سرخ، گسترش میدانی به سمت المخا و مناطق پیرامون بابالمندب، این گروه را در موقعیتی نزدیکتر به خطوط کشتیرانی بینالمللی قرار میدهد.
این تحول بهعنوان گذار از سیاست تأثیرگذاری از راه دور به تلاش برای ایجاد حضور مستقیم میدانی در یکی از حساسترین گذرگاههای دریایی جهان تلقی میشود.
ریشههای پیشروی حوثیها در ساحل چیست؟ معمای عقبنشینی
احمد الشلفی، دبیر امور یمن در شبکه الجزیره، توضیح داده است که پیشروی سریع حوثیها به سمت المخا، ذُباب و جزیره میون در نتیجه یک پیروزی نظامی یا نبردهای سنگین به دست نیامده، بلکه پس از عقبنشینی ناگهانی و مبهم بیش از ۳۰ هزار جنگجو از «نیروهای مشترک» صورت گرفته است؛ نیروهایی که شامل مقاومت ملی، نیروهای العمالقه و نیروهای تهامه میشوند.
این نیروهای عقبنشسته مواضع دفاعی خود را بهطور کامل تخلیه کردند؛ از الوازعیه گرفته تا حَیس و الخوخه، که پادگان استراتژیک المخا به شمار میرود، و سپس خود شهر المخا.
الشلفی در بررسی این «معما» سه سناریو را برای توضیح آنچه رخ داده مطرح کرده است:
۱. سناریوی نفوذ نظامی، که محتملترین سناریو است: عقبنشینی در نتیجه یک اختلال جدی نظامی یا نفوذ در شبکههای ارتباطی نظامی نیروهای دولتی صورت گرفته و همزمان، هماهنگی و تصمیمگیری سیاسی و نظامی واحدی میان گروههای مستقر در ساحل وجود نداشته است.
۲. سناریوی «کشاندن دشمن به دام»، که بعید دانسته شده است: برخی معتقدند عقبنشینی ممکن است یک طرح تاکتیکی برای کشاندن حوثیها به خارج از صنعا و محاصره آنان بوده باشد. اما الشلفی این دیدگاه را کاملاً رد میکند و استدلالش این است که مناطق رهاشده، مانند ذُباب و میون، سرزمینهای عادی نیستند، بلکه پایگاههای نظامیاند که آمادهسازی آنها ۱۰ سال زمان برده و دارای بنادر، فرودگاهها، مراکز فرماندهی و سکوهای آماده پرتاب موشک و هواپیماهای بدون سرنشین هستند؛ بنابراین از نظر نظامی نمیتوان آنها را رها و به دشمن بهعنوان «طعمه» واگذار کرد.
۳. سناریوی شکست واقعی، که بعید دانسته شده است: این سناریو منطقی به نظر نمیرسد، زیرا هیچ درگیری یا نبرد واقعیای رخ نداده که سقوط این مناطق گسترده را توجیه کند.
جزیره میون
امروز یک مقام محلی دولت یمن به خبرگزاری فرانسه گفت که «حوثیها کنترل منطقه بابالمندب و جزیره میون واقع در مرکز این تنگه را تکمیل کردهاند». او افزود که قایقهای حامل افراد مسلح حوثی پس از خروج نیروهای دولتی از جزیره در روز پنجشنبه، به این جزیره رسیدهاند.
شاهدان عینی نیز از استقرار نیروهای حوثی در سواحل بابالمندب و گشتزنی آنان با وسایط نظامی در این منطقه خبر دادهاند.
جزیره میون که به نام «بَریم» نیز شناخته میشود، در قلب تنگه بابالمندب و در ورودی جنوبی بحر سرخ قرار دارد و از نظر ژئوپلیتیکی و نظامی یکی از مهمترین جزایر یمن به شمار میرود.
این جزیره دو گذرگاه دریایی تنگه را از یکدیگر جدا میکند؛ یکی گذرگاه شرقی که باریک و چسبیده به ساحل یمن است و دیگری گذرگاه غربی که وسیعتر بوده و مسیر اصلی کشتیرانی بینالمللی میان بحر سرخ و خلیج عدن به شمار میرود. این جزیره همچنین شکلی هلالی دارد که امکان نظارت مستقیم بر حرکت کشتیهای عبوری از تنگه را فراهم میکند.
اهمیت استراتژیک جزیره میون همچنین از موقعیت پیشرفته آن در مرکز یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی جهان ناشی میشود. تنگه بابالمندب حلقه اتصال میان بحر سرخ، خلیج عدن و دریای عرب است و کشتیهای تجاری و حامل انرژی از این مسیر عبور میکنند؛ از همین رو، این تنگه شریانی حیاتی برای تجارت بینالمللی و انتقال نفت به شمار میرود.
از نظر نظامی نیز کنترل این جزیره توانایی قابل توجهی برای نظارت، تأمین امنیت یا تهدید خطوط کشتیرانی در تنگه ایجاد میکند، زیرا جزیره بر گذرگاههای آبی بینالمللی اشراف مستقیم دارد.
نقاط اتکا
این رویکرد در پرتو ارتباط آن با جزایر یمنی واقع در بحر سرخ، بهویژه جزایر نزدیک بابالمندب، اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ جزایری که نقاط اتکای استراتژیک برای نظارت بر گذرگاههای دریایی و حرکت کشتیها به شمار میروند. هرچه کنترل این گروه بر مناطق ساحلی مجاور تنگه گسترش یابد، توانایی آن برای تقویت حضور نظامی خود در این مناطق حساس نیز بیشتر خواهد شد.
در سطح منطقهای، تحرکات حوثیها تلاشی برای ایجاد یک معادله بازدارندگی جدید و بازترسیم توازن قدرت در غرب یمن تلقی میشود؛ تحولی که میتواند نفوذ این گروه را در برابر رقبای داخلی و منطقهای آن افزایش دهد.
بر اساس ارزیابی برخی ناظران، این گروه همچنین تلاش دارد خود را بهعنوان یک قدرت مسلط بر واقعیت میدانی تثبیت کند که اهرمهای مستقیم تأثیرگذاری بر امنیت بحر سرخ و یکی از مهمترین گذرگاههای دریایی بینالمللی را در اختیار دارد؛ موضوعی که اهمیت استراتژیک فزاینده نبرد ساحل غربی و رقابت رو به افزایش بر سر بابالمندب را توضیح میدهد.
گروه حوثیها همچنان دامنه کنترل خود را در ساحل غربی یمن گسترش داده و مقامهای محلی و منابع نظامی از تکمیل استقرار این گروه در مناطق حیاتی مشرف بر تنگه بابالمندب خبر دادهاند.
همچنین دادههای میدانی و اظهارات منتشرشده نشان میدهد که این گروه طی روزهای گذشته کنترل خود را بر شماری از مناطق و جزایر استراتژیک در ساحل غربی، از جمله شهر المخا و جزیره زُقَر، تحکیم کرده است. در همین حال، منابع نظامی از محاصره نیروهای دولتی مستقر در جزایر حنیش بزرگ و حنیش کوچک خبر دادهاند و خواستار ارائه کمک و پایان دادن به محاصره این نیروها شدهاند.
این تحولات همزمان با ادامه حملات متقابل دو طرف در برخی جبههها صورت گرفته است. گزارشهای محلی میگویند حوثیها بار دیگر منطقه ساحلی رأسالعاره در ولایت لَحج، در نزدیکی بابالمندب، را گلولهباران کردهاند. در همین حال، رسانههای وابسته به این گروه از حملات هوایی علیه فرودگاه المخا خبر دادهاند.
هشدارهای دولتی
در مقابل، هشدارهای دولت یمن درباره پیامدهای این تحولات افزایش یافته است. عبدالله السعدی، نماینده یمن در سازمان ملل متحد، تأکید کرده است که گروه حوثیها در تلاش برای ایجاد یک واقعیت جدید در بحر سرخ است. او نسبت به خطرات ناشی از گسترش کنترل این گروه بر مناطق نزدیک به بابالمندب هشدار داده و تأکید کرده است که امنیت این تنگه با امنیت منطقهای و بینالمللی ارتباط دارد.
جبهههای جنگ در یمن طی هفتههای اخیر شاهد تشدید گسترده درگیریها بودهاند، بهویژه در ساحل غربی؛ جایی که حوثیها توانستهاند در جنوب حدیده و بخشهایی از تعز پیشروی کنند و به المخا و مناطق مشرف بر بابالمندب برسند. در مقابل، نیروهای دولتی عملیات خود را در جبهههای دیگری، از جمله الجوف و مأرب، ادامه دادهاند.
نیروهای دولتی یمن شام پنجشنبه نیز اعلام کردند که برای از بین بردن هرگونه تحرک نظامی گروه حوثیها، از «تمامی سلاحها و انواع آتش» استفاده خواهند کرد؛ اقدامی که در چارچوب «صندوق کشتار» تعیینشده روی نقشه صورت میگیرد.
نیروهای یمنی از غیرنظامیان خواستهاند تا اطلاع بعدی از استفاده از مسیر تعز ــ المخا خودداری کنند و از تجمع نیروها و تجهیزات نظامی «ملیشه تروریستی حوثی» فاصله بگیرند.
ابعاد منطقهای؛ پروژه ایران برای کنترل دریایی
این تحولات بابالمندب را در صدر صحنه منطقهای قرار داده است؛ در حالی که نگرانیها درباره پیامدهای آن بر امنیت کشتیرانی بینالمللی و جریان تجارت از مسیر بحر سرخ افزایش یافته و همه منتظرند ببینند تحولات در یکی از حساسترین مناطق استراتژیک جهان به کجا خواهد انجامید.
برخی ناظران همچنین بر این باورند که افزایش نفوذ حوثیها در بابالمندب، «اهرم فشار اضافی در اختیار ایران و متحدانش قرار میدهد»، بهویژه در شرایطی که تنشها در تنگه هرمز نیز ادامه دارد. این وضعیت میتواند امکان تأثیرگذاری بر دو مورد از مهمترین گذرگاههای دریایی استراتژیک برای انتقال نفت و تجارت بینالمللی را فراهم کند.
احمد الشلفی، دبیر امور یمن در الجزیره، میگوید رسیدن حوثیها به بابالمندب، که تنها ۷۵ کیلومتر با المخا فاصله دارد، درگیری را از چارچوب منازعه داخلی یمن خارج کرده و آن را به یک تهدید آشکار بینالمللی برای کشتیرانی تبدیل میکند.
به گفته الشلفی، این پیشروی نقطه اوج یک پروژه منطقهای است که بهطور کامل با ایران هماهنگ شده است. او به اطلاعات و گزارشهایی، از جمله اظهارات وزیر خارجه امریکا، استناد کرده که بر اساس آنها، پروازهای شرکت هواپیمایی ایرانی ماهان در ماه جولای گذشته، کارشناسان سپاه پاسداران ایران و تجهیزات نظامی پیشرفته مربوط به هواپیماهای بدون سرنشین و موشکها را برای آمادهسازی این عملیات منتقل کردهاند؛ عملیاتی که در نهایت با هدف ایجاد کنترل آتش بر تنگه بابالمندب انجام شده است.
نبرد به کدام سو میرود؟ صندوق کشتار و ناگزیر بودن حمله زمینی
بر اساس این دادهها، نبرد به سوی تشدیدی همهجانبه و گسترده پیش میرود که ویژگیهای آن را میتوان در موارد زیر خلاصه کرد:
فعالسازی «صندوق کشتار»: نیروهای دولتی بهطور ضمنی رسیدن حوثیها به این نقاط را پذیرفتهاند و با اعلام اینکه راههای ارتباطی میان تعز، المخا و ذُباب یک منطقه عملیات نظامی بسته یا همان «صندوق کشتار» است، از غیرنظامیان خواستهاند از این مسیرها دوری کنند. این نیروها همچنین اجرای حملات هوایی گسترده را آغاز کردهاند.
برتری هوایی و ضرورت حرکت زمینی: الشلفی هشدار داده است که پوشش هوایی موجود در اختیار نیروهای دولتی برای بازپسگیری این جغرافیای پیچیده و مستحکم کافی نخواهد بود. حوثیها اکنون در جزایر و ساحل، پایگاههای نظامی کاملی در اختیار دارند و از این رو نیروهای دولتی ناگزیر خواهند بود نیروهای زمینی بزرگی را برای آغاز یک ضدحمله و بازپسگیری مناطق بسیج کنند.
گسترش میدان عملیات: نبرد در مرزهای ساحل غربی متوقف نخواهد شد؛ زیرا میدان عملیات در یمن بسیار گسترده است و درگیریها در مساحتی نزدیک به ۱۳۰ هزار کیلومتر مربع جریان دارد. نشانهها حاکی از آن است که روزهای آینده شاهد عملیات شدید پیشروی و عقبنشینی و گسترش دامنه درگیریها به جبهههای دیگر خواهد بود؛ با هدف پراکندهکردن توان نظامی حوثیها و اصلاح این رخنه استراتژیک خطرناک.
دیدگاهتان را بنویسید